Kiểm nghiệm giá trị, mục tiêu chủ nghĩa xã hội ngay từ cơ sở

Ngày 08-7-2026, đồng chí Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố đã ký ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về xây dựng và triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn Thành phố. Ngày 16-7 vừa qua, Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố đã tổ chức hội nghị triển khai Đề án Thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn Thành phố.

Điều đầu tiên cần ghi nhận ở Đề án này là tính bài bản của quá trình xây dựng. Xuất phát từ ý kiến chỉ đạo, gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị ngày 30-3-2026, Hà Nội đã khẩn trương triển khai với việc thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ công tác chuyên trách, huy động các nhà khoa học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng đội ngũ chuyên gia của Thành phố để nghiên cứu cả cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý lẫn cơ sở thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế để xây dựng Đề án.

Trước khi được ban hành, Đề án đã trải qua ít nhất năm lần dự thảo, được Thường trực và Ban Thường vụ Thành ủy cho ý kiến qua nhiều phiên làm việc, đồng thời tiếp thu định hướng cụ thể của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Hội nghị tiếp xúc cử tri ngày 04-5-2026 về những tiêu chí thực chất như: Quy mô dân số, hạ tầng, trường học thông minh, quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu gắn với trách nhiệm giải trình. Đề án cũng được đối chiếu, tham khảo với các đề án lớn khác đã và đang được xây dựng song song ở cấp Trung ương. Một quy trình như vậy cho thấy đây là sản phẩm của tư duy khoa học biện chứng sâu sắc, là sự bảo đảm cho tính khả thi.

Phối cảnh Khu đô thị đa mục tiêu tại xã Thư Lâm và xã Đông Anh

Mục tiêu cốt lõi của Đề án là hình thành mô hình quản trị hiện đại, phục vụ, minh bạch, phát huy quyền làm chủ và nâng cao “chỉ số hạnh phúc” của nhân dân. Theo lộ trình, mô hình được thí điểm song song tại hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm, hướng tới mục tiêu cơ bản hoàn thiện vào năm 2030. Đồng thời, 124 xã, phường còn lại của Thành phố cũng sẽ áp dụng các tiêu chí phù hợp để triển khai ngay từ năm 2026.

Giá trị đặc biệt của Đề án nằm ở chỗ đã chuyển hóa những phạm trù thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa, hạnh phúc của nhân dân, sự phát triển toàn diện của con người thành một hệ thống 54 tiêu chí cụ thể, chấm điểm trên thang điểm 100, chia thành 8 nhóm nội dung từ xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, phát triển hạ tầng, kinh tế, an sinh xã hội, văn hóa, môi trường, quốc phòng - an ninh cho đến khoa học công nghệ và chuyển đổi số...

Đây là sự kiện mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc, nhằm kiểm nghiệm và cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội ngay từ địa bàn cơ sở. Hai xã Thư Lâm, Phúc Thịnh là những địa bàn đầu tiên của Thành phố cũng như của cả nước triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Nó cho thấy vai trò, trách nhiệm tiên phong, gương mẫu của Hà Nội, đã nói là làm, thực hiện đúng cam kết của Đảng bộ Thành phố tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Đòi hỏi sự cần bằng và trình độ cao trong tổ chức thực hiện

Đánh giá Đề án Thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn Thành phố không thể chỉ nhìn vào mục tiêu mà phải soi vào cách thức triển khai. Ở khía cạnh này, Đề án cho thấy một số điểm tựa đáng tin cậy. Trước tiên, việc lựa chọn địa bàn thí điểm dựa trên bốn căn cứ, bốn nguyên tắc và tám nhóm tiêu chí lựa chọn rất cụ thể, từ vị trí, hạ tầng, năng lực hệ thống chính trị, điều kiện kinh tế - xã hội cho đến mức độ sẵn sàng chuyển đổi số. Hai xã Phúc Thịnh, Thư Lâm được chọn không phải vì thuận tiện hành chính, mà vì hội tụ điều kiện không gian phát triển, kết nối hạ tầng và định hướng đô thị hóa phù hợp.

Bên cạnh đó, lộ trình triển khai Đề án được chia giai đoạn rõ ràng, trong đó, hoàn thiện thể chế và bắt đầu thí điểm trong giai đoạn 2026-2030, sơ kết và nhân rộng trong giai đoạn tiếp theo đến 2035. Đặc biệt, Thành phố kết hợp với cơ chế hành động kép rất đáng chú ý trong triển khai dự án. Trong khi hai xã thí điểm được đầu tư triển khai toàn diện, thì 124 xã, phường còn lại của Thành phố được yêu cầu áp dụng ngay những tiêu chí phù hợp với điều kiện của mình. Cách làm “vừa thí điểm sâu, vừa lan tỏa rộng ngay từ đầu” giúp tránh được tình trạng cả Thành phố phải chờ đợi kết quả thí điểm mới bắt tay hành động, đồng thời cho phép rút kinh nghiệm liên tục thay vì chờ đến lúc tổng kết.

Với cách triển khai như trên, giá trị của Đề án vì vậy không chỉ nằm ở kết quả của hai xã thí điểm, mà còn ở việc tạo ra sự chuyển động đồng thời của toàn bộ hệ thống chính quyền cơ sở. Nếu được triển khai nhất quán, đây sẽ không chỉ là mô hình thí điểm của Hà Nội mà còn gợi mở một phương pháp tổ chức thực hiện các chủ trương lớn của Đảng trong giai đoạn mới: Lấy thực tiễn để kiểm nghiệm, lấy bộ tiêu chí để dẫn dắt, lấy tính chủ động của cơ sở để tạo động lực và lấy sự chuyển động của cả hệ thống làm thước đo thành công của đổi mới.

Tuy nhiên, để Đề án được tổ chức triển khai thực hiện bảo đảm thực chất, hiệu quả, cần nhìn thẳng vào những vấn đề quan trọng cần tập trung. Bộ 54 tiêu chí bao trùm hầu như mọi lĩnh vực đời sống là cơ sở rất tốt để đánh giá, nhưng vì quy mô rộng khắp như vậy để bảo đảm chính xác đòi hỏi năng lực đo lường ở mức cao, cùng khả năng thu thập dữ liệu đồng bộ, xuyên suốt giữa các ngành. Những chỉ số như chỉ số phát triển con người, số năm sống khỏe, tỷ lệ người dân có kỹ năng số đòi hỏi một hạ tầng thống kê và cơ chế giám sát đủ mạnh.

Ngoài ra, việc vừa thúc đẩy đô thị hóa nhanh theo hướng “xanh, thông minh, bền vững”, vừa gìn giữ bản sắc qua mô hình “làng trong phố, phố trong làng”, đòi hỏi sự cân bằng và trình độ cao trong quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện.

Người dân được đặt ở vị trí trung tâm của thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Ảnh: CQB/Thành Nguyễn

Phép thử của bản lĩnh và trách nhiệm dấn thân

Nhìn tổng thể, Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố mang trong mình hai lớp ý nghĩa gắn bó chặt chẽ với nhau. Một là nỗ lực cụ thể hóa lý luận về chủ nghĩa xã hội bằng ngôn ngữ của thực tiễn và dữ liệu. Đây được kỳ vọng sẽ mang lại những đóng góp có giá trị cho công tác lý luận của Đảng trong giai đoạn phát triển mới. Hai là cuộc cải cách quản trị thực chất đòi hỏi bộ máy cơ sở phải thay đổi cách vận hành mà không được phép phình to, phải phục vụ tốt hơn mà không hình thức.

Có thể nói, việc triển khai Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là một quyết sách tiên phong, là minh chứng cho tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị cao độ của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô. Chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào sự thắng lợi của đề án mang tính lịch sử này. Niềm tin ấy trước hết được định hình từ sự đồng thuận, thống nhất trong phương thức lãnh đạo và sự quyết tâm lan tỏa từ cấp thành phố đến địa bàn dân cư và mỗi người dân tại hai xã thí điểm Phúc Thịnh, Thư Lâm. 124 xã, phường còn lại của Thủ đô cũng không đứng ngoài cuộc mà cùng đồng hành tham gia thực hiện phù hợp thực tiễn.  

Vượt lên trên một mô hình quản trị hành chính, Đề án chính là lời khẳng định mạnh mẽ về năng lực đổi mới sáng tạo và vai trò đầu tàu của Thủ đô; đồng thời sẽ là phép thử về bản lĩnh và trác nhiệm dấn thân của đội ngũ cán bộ lãnh đạo xã, phường của Thủ đô. Nhưng bằng nội lực vững vàng, truyền thống văn hiến và sự đồng lòng của toàn hệ thống chính trị và nhân dân, Hà Nội chắc chắn sẽ hoàn thành xuất sắc lộ trình đề ra, xây dựng thành công những “tế bào xã hội” kiểu mẫu, làm tiền đề vững chắc để kiến tạo một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc và phồn vinh.

Phan Lâm - Linh Vũ