Thực tiễn thời gian qua cho thấy, các cấp ủy, tổ chức Đảng và cơ quan chức năng đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương, lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước, qua đó đạt được những kết quả bước đầu. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn những vụ việc dân sự có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc xâm phạm quyền của nhóm dễ bị tổn thương nhưng chưa có chủ thể đứng ra khởi kiện, hoặc chưa được các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thực sự quan tâm, chủ động thực hiện quyền và trách nhiệm khởi kiện. Hệ quả là nguồn lực, tài sản của Nhà nước và xã hội có nguy cơ bị thất thoát, lãng phí, trong khi quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể yếu thế chưa được bảo vệ đầy đủ.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Chỉ thị số 04-CT/TU đặt trọng tâm vào việc tiếp tục quán triệt, triển khai nghiêm túc, hiệu quả các quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các nghị quyết, kết luận có liên quan, nhất là các văn bản về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, cũng như việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công. Thông qua đó, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và sự phối hợp của cấp ủy, tổ chức Đảng, cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức ở các cấp, các ngành, đồng thời chú trọng giáo dục, bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức cho đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ này.

Cùng với việc tăng cường quán triệt, Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong các cấp, các ngành, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các tầng lớp Nhân dân nhằm làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của chế định Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự công ích. Qua đó, phát huy trách nhiệm chủ động của các cơ quan, tổ chức trong việc phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể dễ bị tổn thương và lợi ích công trên địa bàn thành phố.

Chỉ thị cũng xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức Đảng trong hệ thống chính trị thành phố. Đảng ủy UBND thành phố được giao lãnh đạo, chỉ đạo các sở, ban, ngành phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy Viện kiểm sát nhân dân thành phố trong triển khai thí điểm, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và thực hiện trách nhiệm khởi kiện hoặc phối hợp, hỗ trợ Viện kiểm sát trong quá trình khởi kiện vụ án dân sự công ích. Đảng ủy Hội đồng nhân dân Thành phố chỉ đạo nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát đối với hoạt động xét xử và thi hành án dân sự liên quan đến quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, đồng thời nghiên cứu cơ chế tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan tư pháp thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ.

Vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục được đề cao thông qua việc tăng cường giám sát, phản biện xã hội đối với hoạt động xét xử, công tác kiểm sát và thi hành án dân sự, cũng như phát huy hiệu quả giám sát của nhân dân. Song song với đó, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội của thành phố được yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý, tư vấn, hỗ trợ pháp luật, đặc biệt chú trọng hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương trong tiếp cận thông tin và thực hiện quyền, nghĩa vụ tố tụng.

Đối với ngành Kiểm sát, Đảng ủy Viện kiểm sát nhân dân thành phố được giao chủ trì xây dựng Quy chế phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan, đồng thời chuẩn bị đầy đủ nhân sự và điều kiện bảo đảm để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ mới theo yêu cầu “trọng tâm, trọng điểm, thiết thực”. Trọng tâm là những lĩnh vực có nhiều vi phạm, gây bức xúc trong xã hội; trọng điểm là các khu vực công cộng, nơi thường xuyên xảy ra vi phạm; và thiết thực là lựa chọn những vụ việc mang lại giá trị thiết yếu cho cộng đồng và xã hội. Ngành Tòa án được yêu cầu nghiên cứu, áp dụng thống nhất pháp luật, nâng cao chất lượng và tiến độ giải quyết các vụ án dân sự công ích, bảo đảm các bản án, quyết định có hiệu lực được thi hành nghiêm chỉnh.

Chỉ thị số 04-CT/TU cũng giao Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy phối hợp với Ban Nội chính Thành ủy và các cơ quan chức năng chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận về việc khởi kiện, giải quyết các vụ án dân sự công ích, nhất là các vụ việc phức tạp, dư luận xã hội quan tâm, qua đó tạo sự đồng thuận trong xã hội. Đồng thời, yêu cầu các cấp ủy, tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao tổ chức thực hiện nghiêm túc Chỉ thị, định kỳ đánh giá, báo cáo kết quả, phục vụ công tác sơ kết, tổng kết và hoàn thiện cơ chế, chính sách trong thời gian tới.

Nguyễn Như Quyền