Tự phê bình và phê bình là một nguyên tắc trong lãnh đạo của Đảng, giúp cá nhân, tập thể tìm ra sai phạm, khuyết điểm để khắc phục, sửa chữa. Tuy nhiên, trong thực tế, có một số cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan, đơn vị, địa phương đã xem tự phê bình và phê bình là phương thức để kéo bè kết cánh, tạo dựng uy tín giả, nhằm đạt mưu đồ cá nhân. Đây là những dấu hiệu hết sức nguy hiểm, là nguyên nhân gây ra cát cứ quyền lực và lợi ích nhóm, làm tăng nguy cơ mất đoàn kết, đẩy nhanh tiến độ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

Lâu nay, trên các phương tiện truyền thông, nhiều nhà khoa học, nhà quản lý đã từng cảnh báo hiện tượng lợi dụng tự phê bình, phê bình để loại bỏ người không cùng phe nhóm, không ăn cánh, nhằm đạt mưu đồ cá nhân hoặc lợi ích của một nhóm người.

Trên thực tế, trong mỗi công việc cụ thể của mỗi cơ quan, đơn vị, dù ở tầng, mức nào cũng khó tránh khỏi những thiếu khuyết. Thời gian thực hiện công việc càng gấp, nội dung càng phức tạp, liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân thì càng dễ xảy ra sai sót. Nếu cán bộ chủ trì và phụ trách quang minh chính đại, hết lòng về việc chung, tổ chức rút kinh nghiêm dân chủ, kịp thời và công khai thì nội bộ sẽ thống nhất tư tưởng và hành động, đoàn kết khắc phục khó khăn, hạn chế khuyết điểm, nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải thật thà tự phê bình và phê bình; coi đó như công việc "đánh răng, rửa mặt" hằng ngày, để giúp nhau cùng tiến bộ

Tuy nhiên, nếu cán bộ lãnh đạo, quản lý không “dĩ công vi thượng”, không lấy lợi ích tập thể làm trọng, lạm quyền, lộng quyền, lãnh đạo, quản lý bất chấp nguyên tắc, luật pháp, chỉ lo thu vén cá nhân, phân phối công việc, lợi ích không đều, tạo điều kiện cho người trong phe cánh hưởng lợi... thì tập thể sẽ dễ rơi vào tình trạng mất ổn định. Cũng trong thực tế, vì “phân phối không đều” mà trong các cuộc họp ở nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương tồn tại hiện tượng lợi dụng phê và tự phê để đấu tranh, chỉ trích, hạ bệ nhau, thậm chí còn viết đơn kiện, tố cáo gửi đi các nơi, gây mất ổn định tư tưởng nội bộ. Việc này đã dẫn đến hiện tượng “bằng mặt mà không bằng lòng” trong làm việc, sinh hoạt; dẫn đến “thù vặt” thông qua “vạch lá tìm sâu”, “bới lông tìm vết” để quy kết trách nhiệm... Nếu thấy người đấu tranh có sai phạm nho nhỏ thì lập tức tổ chức sinh hoạt kiểm điểm, phê bình kiểu hạ nhục, làm mất danh dự, uy tín rồi tạm đình chỉ thực hiện nhiệm vụ, điều chuyển công tác và cao tay hơn là dùng kế dụ dỗ, kích động, lừa cho vi phạm khuyết điểm để đưa ra quyết định kỷ luật và sa thải.

Trong thực tế, do khôn vặt, do sợ mất lợi ích nên có hiện tượng lợi dụng tự phê bình và phê bình để ủng hộ người có quyền thông qua biện luận cái sai của người đứng đầu, phủ nhận cái đúng. Thậm chí có người lợi dụng họp đánh giá, nhận xét cán bộ, công chức cuối năm để chuyển khuyết điểm của lãnh đạo thành kiến nghị, đề nghị bằng những câu từ có bợ đỡ thể hiện sự xu nịnh.

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng tự phê bình và phê bình trong Đảng. Người căn dặn: Tự phê bình để nhận rõ và gạt đi những bụi bẩn cũng “như công việc tắm gội, rửa mặt hàng ngày” không thể thiếu được. Theo Người: “Một đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một đảng hỏng. Một đảng có gan thừa nhận khuyết của mình, vạch rõ những cái đó vì đâu mà có khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính”.

Tuy nhiên, do phê bình và tự phê bình là việc liên quan đến con người cụ thể, liên quan đến “sĩ diện”, “tự ái cá nhân” nên nếu thực hiện không khéo sẽ rất dễ rơi vào tình trạng “đấu tranh - tránh đâu”. Vậy nên Bác Hồ đã dạy, không lấy phê bình để công kích, áp đặt khuyết điểm cho nhau; phê bình và tự phê bình phải thật thà, nghiêm túc, trên tinh thần đồng chí thương yêu nhau và phải dựa chắc vào phương châm “phê bình việc chứ không phê bình người”.

Để hạn chế những yếu kém trong công tác và những hệ lụy có thể xảy ra từ phê bình, tự phê bình không đúng cách hoặc lợi dụng phê bình, tự phê bình để đạt mưu đồ cá nhân thì vấn đề quan trọng trước tiên là mỗi cán bộ, đảng viên cần nhận thức rõ về nguyên tắc phê bình, tự phê bình. Cần vững quan điểm dùng phê bình và tự phê bình là để xây dựng cơ quan, đơn vị, địa phương và con người mới ngày càng tiến bộ, hoàn thiện; cần nhận rõ trách nhiệm và nêu cao tinh thần sẵn sàng nhận trách nhiệm trong thực thi công vụ; đồng thời hạn chế tiến tới chấm dứt hiện tượng bao biện, bao che, thiếu công tâm, không dũng cảm thừa nhận khuyết điểm.   

Để đẩy mạnh tự phê bình và phê bình trong tổ chức Đảng thì vấn đề mấu chốt và cốt yếu là cần duy trì và tổ chức thực hiện nguyên tắc tự phê bình, phê bình trong sinh hoạt thành nền nếp thường xuyên, có chất lượng. Cán bộ chủ trì, người làm công việc quản lý, lãnh đạo cần xây dựng cho được tác phong làm việc dân chủ, khoa học, vững nguyên tắc, luôn luôn đặt lợi ích tập thể, tính ổn định và tinh thần đoàn kết của tập thể lên hàng đầu.

Quá trình tiến hành phê bình và tự phê bình cần phải hết sức công tâm, khách quan, đúng thời điểm, đúng người, đúng việc, đúng khuyết điểm và trên tinh thần thẳng thắn, cầu thị, đi vào những việc và hành động cụ thể. Tuyệt đối tránh hiện tượng dùng những lời mỉa mai, chua cay, đâm thọc làm cho người bị phê bình xấu hổ, nản chí hoặc oán ghét, nảy sinh thù hằn, mất đoàn kết nội bộ.

Các tổ chức Đảng cần tích cực đổi mới nội dung, hình thức tự phê bình và phê bình cho phù hợp với đặc thù nhiệm vụ chuyên môn cũng như con người cụ thể. Theo đó, cần lựa chọn nội dung tự phê bình và phê bình sát thực đời sống, công việc hằng ngày cũng như trong thực hiện nhiệm vụ chính trị của cán bộ, đảng viên. Hết sức tránh hiện tượng phê bình và tự phê bình hình thức, chiếu lệ, cốt để “dĩ hòa vi quý”.

Năm 2019, sắp qua đi và cũng là thời điểm các cơ quan, đơn vị, địa phương tổ chức sơ kết, tổng kết, đánh giá, nhận xét công chức, viên chức; chỉ rõ ưu điểm, khuyết điểm trong công tác và tạo đà cho thực thi công vụ hiệu quả vào năm 2020 thì vấn đề quan trọng là cần khéo tổ chức và vận dụng nhuần nhuyễn nguyên tắc phê bình, tự phê bình theo hướng thật thà, trung thực và kiên quyết.

Đức Tâm