Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Michael Croft phát biểu tại Chương trình tọa đàm cấp cao tham vấn về sáng kiến “Hà Nội-Thành phố sáng tạo” ngày 02-10-2020

Phê phán thiếu thuyết phục

Trong hồ sơ đệ trình UNESCO xem xét công nhận là thành phố sáng tạo, Hà Nội chọn lĩnh vực kiến trúc sáng tạo thay vì chọn những nội dung khác, như: Thủ công-Nghệ nhân dân gian; nghệ thuật truyền thông nghe nhìn; điện ảnh; ẩm thực; văn học; âm nhạc... Vào cuối năm 2019, ngay sau khi Hà Nội đón nhận danh hiệu Thành phố sáng tạo do UNESCO trao và được đưa vào hệ thống thành phố sáng tạo trên thế giới gồm 246 thành phố khác, một số bloger và chủ một số tài khoản trên mạng xã hội đã cho rằng, danh hiệu ấy tặng Hà Nội là không xứng đáng vì thực tế, sự sáng tạo về kiến trúc của Hà Nội đương đại từ sau giải phóng Thủ đô (10-10-1954) là kiến trúc bừa bãi, không mang nét văn hóa đặc trưng dân tộc và bản sắc người Hà Nội mà chạy theo xu thế phát triển gấp gáp của thời kỳ công nghiệp hóa. Nếu UNESCO công nhận Hà Nội sáng tạo về kiến trúc, nhất là kiến trúc đương đại chẳng khác nào công nhận tất cả các thành phố còn lại trên thế giới dù chưa được công nhận. Họ kết luận, Hà Nội lấy giá trị kiến trúc cổ, trong đó có kiến trúc Pháp cổ để đệ trình UNESCO là hình thức “ăn đong lịch sử”, rất đáng phê phán.

Trước vấn đề này, khi tham vấn một số chuyên gia văn hóa và nhận được cách giải thích như sau: UNESCO công nhận một thành phố sáng tạo về lĩnh vực nào đó dựa trên rất nhiều yếu tố, trong đó Thành phố ấy phải đạt những tiêu chí mà tổ chức này đưa ra. Các chuyên gia của UNESCO sẽ đi thẩm tra, đánh giá tổng thể rồi đối chứng, so sánh chứ không tùy tiện đánh giá chỉ dựa vào báo cáo. Trên thế giới, nhiều thành phố xây dựng và phát triển sau, có hạ tầng tốt nhưng không có những giá trị văn hóa truyền thống cốt lõi thì cũng khó được công nhận trở thành thành phố sáng tạo. Thế nên, việc UNESCO công nhận Hà Nội là Thành phố sáng tạo là có cơ sở xác đáng chứ không phải như kiểu cấp danh hiệu hoặc mua danh hiệu bằng tiền như các đối tượng phản động rêu rao.

Như chúng ta đã biết, những giá trị kiến trúc cổ của Hà Nội như Hoàng Thành Thăng Long, Hồ Gươm, Văn Miếu, Nhà hát lớn, cầu Long Biên, các biệt thự cổ thời Pháp để lại và rất nhiều công trình khác là đặc sản của Hà Nội đã vang danh trong lịch sử, khiến nhiều nhà nghiên cứu, người dân, du khách trong nước, quốc tế đam mê đến tìm hiểu và khám phá. Hiện nay đa phần những công trình văn hóa là tài sản của quốc gia ấy được các cơ quan, đơn vị của Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hà Nội trực tiếp bảo quản, gìn giữ và khai thác.

Thực tế cho thấy, để những công trình ấy bền vững với thời gian và mãi là biểu tượng của Thủ đô nói riêng và của dân tộc, đất nước ta nói chung thì việc bảo quản, bảo tồn, khai thác, sử dụng đã và đang được các cá nhân, tập thể có chức năng của chính quyền Hà Nội và của Nhà nước tiến hành một cách bài bản, khoa học và đúng Luật Di sản văn hóa được Nhà nước Việt Nam ban hành. Hơn nữa ngay trong bản thân những công việc ấy đã mang trong mình nó sự sáng tạo chứ chưa cần nói đến những việc khác to lớn và nặng nề hơn. Chỉ nói riêng về công tác quản lý, tôn tạo và bảo tồn giá trị văn hóa của các công trình kiến trúc đã thấy đây là những công việc chuyên ngành hết sức phức tạp, tỷ mẩn, công phu, tốn thời gian, tiền bạc. Thực tế cho thấy, việc bảo tồn, trùng tu phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của Hà Nội là công việc không dễ có thể thực hiện nếu thiếu đi kiến thức, sự hiểu biết về truyền thống cũng như những kiến thức ở thời hiện đại.

Các chuyên gia lập luận rằng, sự sáng tạo của một thành phố là xây dựng các giá trị mới dựa trên nền tàng văn hóa truyền thống đã được sáng tạo trong lịch sử. Nếu chia tách và cắt mạch phát triển như kiểu nhận xét và đánh giá phiến diện đã nêu ở trên thì nhiều thành phố khác trên thế giới đã không được UNESCO công nhận. Xin đưa ra một ví dụ về ở nước Đức.

Thành phố Béc-lin, thủ đô của nước Đức là một ví dụ điển hình với những kho báu về lịch sử, nghệ thuật và là một trong hệ thống những thành phố sáng tạo đã được UNESCO công nhận từ lâu. Sau khi chế độ phát xít Đức mà đứng đầu là Adolf Hitler bị các nước đồng minh tiêu diệt, một chính quyền mới được lập ra. Hiện nay, những giá trị văn hóa kiến trúc của thành phố này đã có trong lịch sử vẫn được bảo tồn và phát huy. Điển hình là các công trình: Vòi phun nước Neptun nổi tiếng được xây dựng vào năm 1891. Cổng Brandenburg lừng danh, một trong những chiếc cổng dẫn vào thành phố được hoàn thành vào năm 1791. Đáng chú ý, Béc-lin có 153 bảo tàng lưu giữ tất cả những giá trị văn hóa đã có trong lịch sử, trong đó có Bảo tàng Island nằm trong một hòn đảo rộng lớn nằm ở sông Spree hay bảo tàng Altes, còn được biết đến với cái tên bảo tàng cũ (Old Museum) được hoàn thành vào năm 1904... Ở thời hiện đại, từ sau khi chế độ phát xít bị tiêu diệt đã xuất hiện nhiều công trình mới như, đài tưởng niệm những người Do Thái bị sát hại của châu Âu được xây dựng từ sau năm 1945 và tháp truyền hình cao thứ hai ở châu Âu...

Từ thực tế này có thể khẳng định, việc thành phố Hà Nội được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo và tham gia vào hệ thống thành phố sáng tạo trên thế giới là hoàn toàn hợp với xu thế phát triển và cũng là để tôn vinh giá trị văn hóa Việt Nam. Đây là điều rất đáng tự hào.

Mưu đồ đằng sau những thủ đoạn

Thực ra, phê phán quyết định của UNESCO công nhận Hà Nội là thành phố sáng tạo đã diễn ra từ nhiều tháng trước, nhưng sự phản kháng ấy lại rộ lên trong thời gian gần đây, khi một số cán bộ lãnh đạo của Hà Nội bị bắt giữ vì liên quan đến các vụ án đang điều tra, đặc biệt trong thời điểm chuẩn bị diễn ra Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội tới đây.

Vậy nên, rõ ràng sự phê phán ấy chỉ là cái cớ nhằm hợp thức hóa mục đích sâu xa của họ là tạo ra dư luận, thu hút những người bất đồng chính kiến, tiến tới đấu tranh lật đổ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản với xã hội Việt Nam bằng phương pháp bất bạo động. Họ cho rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, chính quyền Hà Nội các cấp từ xưa đến nay là hết sức yếu kém về năng lực lại tham nhũng, đấu đá nội bộ tranh giành quyền lực, không tạo ra được sản phẩm giá trị nào sánh với tiền nhân.

Vì mục đích này nên họ nghi ngờ và coi tất cả những thành quả, thành tựu mà Việt Nam giành được đều là giả dối, không xứng đáng, trong đó thành phố Hà Nội là một ví dụ điển hình. Với tư tưởng “không ưa thì dưa có ròi” họ sẵn sàng “vạch lá tìm sâu” và tìm ra bằng được những căn cứ để phản biện, kể cả quy chụp một cách phiến diện, thiếu cơ sở khoa học và xác đáng. Có thể ai đó vì chưa suy nghĩ thấu đáo đã nghe và tin theo những nhận định của họ, đặc biệt là những người thường xuyên khiếu kiện kéo dài cho dù đã được cơ quan chức năng trả lời cặn kẽ và thấu đáo những vẫn tham gia phản đối... Tuy nhiên, những hành vi rất vội vàng của họ thường để lại những “gót chân Asin”, khi bị dư luận phản pháo thì im tịt và lờ đi coi như chưa từng xảy ra.

Hà Nội đang vươn lên mạnh mẽ

Hà Nội là nơi hội tụ tinh hoa của cả nước từ nghìn đời. Trong suốt 66 năm qua kể từ ngày Hà Nội được giải phòng, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, Hà Nội đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành một trong những địa phương phát triển năng động. Trong 5 năm lại đây, Hà Nội đã có những đột phá và phát triển nhanh chóng, đem lại niềm tin cho nhân dân. Bộ mặt đô thị ngày càng sáng, xanh, sạch và đẹp hơn. Tình trang kẹt xe, lấn chiếm vỉa hè, lòng đường cũng đã giảm dần. Nhiều hoạt động đã vào quy củ và nền nếp mang lại diện mạo mới. Những khu đô thị hiện đại mọc lên với nhiều dịch vụ chuyên nghiệp đi kèm đã cho thấy Hà Nội đang phát triển theo hướng hiện đại từng ngày. Có thể nói, tính sáng tạo trong các hoạt động của Hà Nội được đề cao, trong đó điểm nhấn đáng chú ý và được người dân ghi nhận là kết quả xây dựng bộ máy chính quyền tinh, gọn, mạnh và phát triển kinh tế, xã hội.

Ví dụ như kết quả thực hiện Chương trình số 03-CTr/TU, ngày 28-6-2016 của Thành ủy Hà Nội về "Đẩy mạnh tái cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển kinh tế Thủ đô nhanh, bền vững giai đoạn 2016-2020"; Hà Nội từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn và tin cậy cho các nhà đầu tư quốc tế. Báo Hànộimới đưa tin ngày 30-9 “Vốn đầu tư nước ngoài của Hà Nội năm 2019 đạt 8,67 tỷ USD, cao nhất sau hơn 30 năm mở cửa và hội nhập, năm thứ hai liên tiếp dẫn đầu cả nước. Trong 9 tháng năm 2020, tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Hà Nội ước đạt 3,28 tỷ USD. Lũy kế giai đoạn 2016-2020 ước đạt 25 tỷ USD, gấp 3,9 lần giai đoạn 2011-2015. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp 12,8% về vốn, 10,4% về thu ngân sách của thành phố”⁽¹⁾.

Trong Chương trình tọa đàm cấp cao tham vấn về sáng kiến: “Hà Nội - Thành phố sáng tạo” tổ chức ngày 02-10, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Michael Croft nhấn mạnh: Hà Nội đã giương cao ngọn đuốc của nền văn hóa hòa bình trong nhiều thập kỷ và giờ đây, với danh hiệu thành phố sáng tạo, Hà Nội đã tái khẳng định cam kết của mình đối với sự phát triển lấy con người làm trung tâm. Ngài Michael Croft tâm tình: Đó là con đường bảo đảm rằng sự phát triển của Thành phố không chỉ được tính bằng các số liệu thống kê và lợi nhuận, mà còn bởi những đặc điểm tốt đẹp nhất của con người, lòng trắc ẩn và sự sáng tạo.

Danh hiệu “Thành phố sáng tạo” cùng với danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” mà UNESCO trao tặng Hà Nội được ví như những viên ngọc quý, luôn lấp lánh, động viên đảng bộ, chính quyền, nhân dân thành phố Hà Nội xây dựng động lực, động cơ, tích cực đổi mới sáng tạo và phát triển. Những thay đổi tích cực của Hà Nội thời gian gần đây sẽ là đà để Hà Nội vươn lên mạnh mẽ là không thể phủ nhận.

Chắc chắn, quá trình tiến lên phía trước của Hà Nội sẽ còn nhiều khó khăn, trong đó có cả sự chống phá quyết liệt của các thể lực thù địch thông qua các hình thức khác nhau. Nhưng trong tương lai, tin chắc Hà Nội sẽ đổi mới sáng tạo sâu rộng hơn và sẽ vươn lên ngày càng mạnh mẽ hơn. Đấy chính là câu trả lời cho những kẻ chống phá, luôn muốn phủ mờ thành quả cách mạng của Đảng.

Mạnh Thắng

⁽¹⁾http://www.hanoimoi.com.vn/tin-tuc/Chinh-tri/979564/hoi-nhap-phat-trien-va-nang-cao-vi-the