Tuy nhiên, do tính chất lan tỏa và ảnh hưởng rộng, bên cạnh những thông tin tốt thì cá biệt còn những thông tin báo chí chưa đúng, thổi phồng tiêu cực, sai sự thật, tin giả… Những thông tin này tiếp tục bị mạng xã hội thổi phồng, lan truyền nhanh, khiến công chúng nhận thức lệch lạc về một số vấn đề trong đường lối, chủ trương, chính sách của Ðảng và Nhà nước, ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội, đến đời sống của Nhân dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh… Điều này đã gây lên những hệ lụy và ảnh hưởng không nhỏ đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Thực tế từ cuộc biểu tình của phe “Áo vàng” ở Pháp và cuộc “cách mạng màu”, “cách mạng cam” xảy ra ở các nước châu Âu đã cho thấy sự nguy hại của mạng xã hội. Ở nước ta, sự việc kích động tụ tập, gây rối trật tự công cộng, đập phá tài sản cơ quan, nhà nước ở Bình Thuận để phản đối Quốc hội thông qua dự thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc và Luật An ninh mạng thời gian qua đã cho thấy sự nguy hiểm của mạng xã hội với an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Thế nên, việc phát triển báo chí lành mạnh, tăng cường thông tin định hướng nhằm xây dựng mối quan hệ lành mạnh cho người dùng mạng xã hội là hết sức cần thiết.

Trong lịch sử báo chí Việt Nam, chưa có giai đoạn nào mà ở nước ta hội tụ nhiều cơ quan báo chí và lực lượng truyền thông đến vậy. Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến hết năm 2018, cả nước cả nước có 844 cơ quan báo chí in với 184 báo in, 660 tạp chí in và 24 cơ quan báo chí điện tử độc lập. Tính đến tháng 11/2018, cả nước có hơn 19.000 nhà báo được cấp thẻ nhà báo; số hội viên Hội Nhà báo có 23.893 hội viên đang sinh hoạt tại 297 đơn vị cấp hội, trong đó có 63 hội nhà báo tỉnh, 19 liên chi hội và 215 chi hội trực thuộc Trung ương Hội. (1)

Qua nghiên cứu các sai phạm trong hoạt động báo chí, truyền thông nhận thấy nổi lên vài điểm lưu ý, gây hiệu ứng không tốt trong xã hội, nhất là hiện tượng một số phóng viên lợi dụng danh nghĩa nghề nghiệp, lợi dụng uy tín tòa soạn để hạch sách, nhũng nhiễu, mưu lợi từ các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân. Cách thức phổ biến nhất là săn tìm, phát hiện sai phạm của tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân để đe dọa, mặc cả. Mới đây, ngày 26-3-2019, Công an tỉnh Thanh Hóa bắt quả tang Hà Văn Khải (bút danh Hà Khải) lợi dụng danh nghĩa nhà báo để thực hiện hành vi cưỡng đoạt tiền của một doanh nghiệp ở địa phương. Trước đó, tháng 12-2018, việc phóng viên Đào Thị Thanh Bình (báo Thương hiệu và Công luận) bị bắt giữ vì có hành vi tống tiền doanh nghiệp số tiền lên đến 70.000 USD khiến dư luận xã hội hết sức phẫn nộ, bởi đây là hành vi trắng trợn, cho thấy thái độ bất chấp pháp luật của một số phóng viên tha hóa biến chất.

Đáng chú ý là, vì mục tiêu thương mại và kinh tế thông qua tăng lượt truy cập, một số báo điện tử tập trung đăng tin tức, hình ảnh giật gân, phản cảm. Từ đây dẫn tới hiện tượng phóng viên, biên tập viên “lê la” trên mạng xã hội, nhặt nhạnh các loại tin tức “bên lề”, săn tìm phát ngôn gây sốc, bám theo giới giải trí (showbiz), lùng sục nạn nhân các vụ án,... để sản xuất những bài viết theo kiểu chộp giật, ăn xổi. Việc này khiến cho hiện tượng tin giả, tin thiếu kiểm chứng ngang nhiên xuất hiện trên mặt báo.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, chỉ tính riêng năm 2016 đã có gần 150 cơ quan báo chí bị xử phạt, có tháng Bộ Thông tin và Truyền thông đã xử lý gần 70 trường hợp sai phạm, mức phạt cao nhất lên đến 200 triệu đồng, trong đó sai phạm ở báo điện tử chiếm hơn 50%. Năm 2017, Bộ Thông tin và Truyền thông xử lý vi phạm hành chính 55 trường hợp, thu hồi một giấy phép hoạt động báo chí, một giấy phép chuyên trang điện tử, đình bản 5 trường hợp, trong đó có 4 trường hợp bị đình chỉ 3 tháng do sai phạm hoạt động báo chí; 12 người bị thu hồi thẻ nhà báo do sai phạm, bị kỷ luật. Tới năm 2018, có 26 trường hợp báo chí bị xử phạt vi phạm hành chính; một trang điện tử bị đình bản tạm thời; 7 người bị thu hồi thẻ nhà báo. (2)

Những con số trên cho thấy sự quyết liệt của Đảng và Nhà nước trong quản lý và chấn chỉnh hoạt động của các cơ quan báo chí, để người dân được thụ hưởng thông tin một cách khách quan, minh bạch và chính xác nhất.

Trước xu thế phát triển nhanh chóng của mạng xã hội, báo chí có nguy cơ ảnh hưởng cao về sức lan tỏa thông tin và cả nguồn thu kinh tế trong quảng cáo. Do vậy, lấy báo chí định hướng mạng xã hội là một giải pháp hết sức cần thiết. Để đạt được điều này thì báo chí, truyền thông phải đi đúng quỹ đạo, trong đó vấn đề đầu tiên là phải quản lý được các cơ quan báo chí. Xin đề xuất phương pháp sau để giải quyết vấn đề này.

Một là, tăng cường chất lượng thẩm định cấp phép thành lập mới đối với cơ quan báo chí, trong đó đặc biệt chú trọng đến các báo điện tử, trang tin điện tử và tạp chí điện tử.

Bởi hiện nay, trên danh nghĩa bảo trợ kinh phí, một số cá nhân đã đứng đằng sau các tạp chí điện tử của các hội, hiệp hội để kinh doanh thông tin, bán quảng cáo thu lợi nhuận. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến cuộc chạy đua tìm kiếm thông tin độc, lạ để thu hút bạn đọc. Thế nên, để đạt các chỉ tiêu sản xuất tin, bài hằng ngày, thay vì đến hiện trường thu thập thông tin, tìm hiểu sự việc hoặc sự kiện, những phóng viên, biên tập viên của các cơ quan báo chí này chỉ ngồi trong phòng lạnh thu thập, cắt ghép, trích dẫn nguồn không chính xác, gây ra tình trạng nhiễu loạn thông tin. Trên mạng xã hội xuất hiện những nhóm làm báo cả công khai và kín, sẵn sàng chia sẻ thông tin để đạt lợi ích mà chi phí sức lực, trí tuệ, kinh phí bỏ ra ít nhất. Điều này đã gây bức xúc cho những người làm báo chân chính.

Hai là, đặt ra yêu cầu cao với các cơ quan báo chí, nhất là báo điện tử, tạp chí điện tử, trong đó chú trọng đến yêu cầu về phẩm chất, năng lực, trình độ, bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ làm nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý báo chí.

Thực tế cho thấy, hiện nay những người lãnh đạo, quản lý các cơ quan báo điện tử, tạp chí điện tử rất đa dạng về cả tuổi đời, tuổi nghề, trình độ đào tạo và chuyên môn nghiệp vụ. Việc cơ quan chức năng của Nhà nước tập trung tổ chức bồi dưỡng trình độ cho lực lượng này để nâng cao chất lượng thông tin, tăng tính định hướng cho xã hội là hết sức cần thiết.

Ba là, tăng cường quản lý phóng viên, biên tập viên ở các cơ quan báo chí, truyền thông, nhất là các đối tượng thường trú ở xa trung tâm thông qua nắm kế hoạch và tiến độ thực hiện công việc, thông qua các mối quan hệ và tự rèn luyện đạo đức, nghiệp vụ chuyên môn. Tăng cường kiểm tra đột xuất để kịp thời phát hiện các sai sót và chấn chỉnh cũng như rút kinh nghiệm nghiêm khắc với những việc làm, hành vi sai phạm của đội ngũ phóng viên, biên tập viên.

Bốn là, tăng cường quản lý mạng xã hội. Thách thức của báo chí hiện nay đó là sự tác động mạnh của mạng xã hội, bị mạng xã hội dẫn dắt bởi các tin tức giả mạo và tiến tới bị phụ thuộc vào mạng xã hội để tăng lượng truy cập, tạo nguồn thu. Để giải quyết vấn đề này, việc quan trọng nhất của cơ quan quản lý Nhà nước là cần phối hợp với nhà cung cấp mạng xã hội ở nước ngoài có biện pháp thực hiện triệt để Luật An ninh mạng Việt Nam. Tăng cường rà soát, kiểm tra, hạ cấp các tài khoản hoặc khóa hoặc xóa tài khoản của các tập thể nhóm, cá nhân cố tình vi phạm Luật An ninh mạng.  

Quyết liệt trong quản lý báo chí, dùng báo chí để định hướng mạng xã hội và dùng mạng xã hội để khuyếch đại, lan tỏa sản phẩm báo chí chất luợng tốt tới người dân, cộng đồng là giải pháp cần thiết, đó cũng là một trong những “vũ khí” lợi hại trong bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội đất nước, nhằm tạo ra ổn định chính trị vững chắc, hướng tới tạo lập nền tảng phát triển kinh tế đất nước bền vững.

Đức Tâm

Ghi chú:

1. Hội nghị báo chí toàn quốc tổng kết công tác năm 2018, triển khai nhiệm vụ năm 2019

http://ubkttw.vn/tin-tuc-thoi-su/-/asset_publisher/bHGXXiPdpxRC/content/hoi-nghi-bao-chi-toan-quoc-tong-ket-cong-tac-nam-2018-trien-khai-nhiem-vu-nam-2019

(2): Phát triển nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn

https://www.nhandan.com.vn/chinhtri/binh-luan-ph