Thời gian gần đây, công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN) được Đảng và Nhà nước ta đẩy mạnh và đã thu được những kết quả khá quan trọng. Hàng loạt vụ việc tiêu cực lớn ở nhiều lĩnh vực được đưa ra ánh sáng; nhiều cán bộ, đảng viên giữ các chức vụ quan trọng bị pháp luật trừng trị, đã phần nào lấy lại niềm tin của Nhân dân.
Trong năm 2018, các bộ, ngành, địa phương đã tiến hành 3.441 cuộc kiểm tra, phát hiện 443 vụ việc cùng 382 người vi phạm, kiến nghị xử lý kỷ luật 89 người, kiến nghị thu hồi và bồi thường 92,9 tỷ đồng (đã thu hồi 74,08 tỷ đồng, đạt 79,7%). Kiểm tra việc thực hiện quy tắc ứng xử, đạo đức nghề nghiệp tại 5.396 cơ quan, tổ chức, đơn vị, đã xử lý là 97 người. Năm 2018 có 56 người đứng đầu đã bị xử lý hoặc đang được xem xét để xử lý do thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng, trong đó 5 người bị xử lý hình sự, 45 người đã bị xử lý kỷ luật. (1)
Tuy nhiên, đến nay, hiện tượng “tham nhũng vặt” vẫn chưa được các cơ quan, đơn vị, địa phương ngăn chặn, xử lý kiên quyết, khiến cho những bức xúc của nhân dân cứ đầy lên theo thời gian. Bằng chứng là, theo kết quả thống kê của Tổng Thanh tra Chính phủ: Qua tự kiểm tra nội bộ phát hiện 25 vụ, 27 đối tượng (giảm 43,2% số vụ); qua thanh tra đã phát hiện 78 vụ, 106 đối tượng tham nhũng và liên quan đến tham nhũng (tăng 14,7% số vụ so với năm trước); qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo phát hiện 40 vụ, 87 đối tượng có hành vi liên quan đến tham nhũng (tăng 66,7% số vụ) (2).
Những số liệu trên cho thấy, “tham nhũng vặt” ở các bộ, ngành, địa phương có chiều hướng gia tăng khi hoạt động thanh tra được đẩy mạnh. Đây được xem là thứ “giặc nội xâm” nguy hại và tiềm ẩn nguy cơ có thể dẫn đến những vụ tham nhũng lớn cũng như trực tiếp tác động, khiến tiến độ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ngày càng hiện hữu.
Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII về “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ” đã nhận định: “... tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung vào số đảng viên có chức vụ trong bộ máy nhà nước”.
Trong nhận định này, mặc dù Đảng ta không trực tiếp chỉ ra ảnh hưởng của “tham nhũng vặt” và trong Luật Phòng chống tham nhũng cũng không đưa ra khái niệm “tham nhũng vặt”; thế nhưng trong thực tế thì những biểu hiện của “tham nhũng vặt” lại hết sức phong phú, đa dạng và nhiều sắc thái. Để hiểu hơn về “tham nhũng vặt” xin đưa ra cách hiểu tổng quát: Tham nhũng vặt là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn nhỏ, đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhỏ đó vì vụ lợi nhỏ bé, không quan trọng, nhưng thường có, thường xảy ra.
Tại Khoản 2, Điều 1 của Luật Phòng chống tham nhũng quy định: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn; đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”. Còn theo Từ điển tiếng Việt, “vặt” có nghĩa là nhỏ bé, không quan trọng, nhưng thường có, thường xảy ra. Thế nên khi lọc, ghép hai khái niệm trên thì chúng ta hiểu về “tham nhũng vặt” như đã trình bày là hợp lý.
Ở Việt Nam, có nhiều nguyên nhân dẫn đến cán bộ, đảng viên trong bộ máy công quyền “tham nhũng vặt” và biểu hiện của nó vô cũng phong phú, đa dạng, ẩn dưới nhiều mánh lới khác nhau mà không dễ nhận ra ngay.
Trước tiên là hiện tượng lo lót phong bì, quà cáp tại các phòng khám trong các bệnh viện công lập để khám nhanh, khám sớm. Tiếp đó là hiện tượng phong bì cho đội ngũ cò mồi chuyên giải quyết nhanh hồ sơ, giấy tờ tại các bộ phận hành chính, tiếp dân ở xã, phường, quận, huyện... Ngay cả việc xin cấp, đổi chứng minh thư, thẻ căn cước, hộ chiếu, hộ khẩu, sổ đỏ, giấy khai sinh, khai tử, giấy đăng ký kết hôn, giấy phép xây dựng... muốn nhanh, muốn đỡ mất thời gian, muốn được việc thì người dân vẫn phải phong bì.
Hay trong lĩnh vực giáo dục, môi trường đạo đức, lòng tự trọng luôn được đề cao và đặt lên hàng đầu cũng vẩn đục bởi những giá trị lợi ích. Điển hình là các khoản tiền quỹ lớp, phí chống trượt... mua điểm, chạy vị trí, chạy trường, chuyển trường và không loại trù cả hiện tượng hớt chặn tiền ăn của học sinh... Đáng lên án nhất là tình trạng ăn bớt, ăn chặn tiền, quà trợ cấp khó khăn, trợ cấp nhân đạo, ủng hộ thiên tai... của một số cán bộ chính quyền tại các địa phương mỗi khi có các đợt ủng hộ và hoạt động nhân đạo.
Hệ lụy của “tham nhũng vặt” gây ra tình trạng mất công bằng, khiến cho tình trạng phân phối và cạnh tranh trở lên không lành mạnh, kéo lùi tiến trình hướng tới xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và làm cho các thiết chế xã hội mất đi ý nghĩa, làm giảm sự phát triển của cả xã hội trên tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền. Theo các chuyên gia pháp luật “tham nhũng vặt” và các hệ lụy của nó đang có nguy cơ trở thành “gót chân Asin”, là “thương hiệu” đáng buồn của người Việt Nam. Hậu quả của nó là gây ra tình trạng mất niềm tin nghiêm trọng của quần chúng Nhân dân đối với bộ máy công quyền Nhà nước cũng như những người thay mặt Nhà nước thực thi pháp luật hàng ngày.
Rõ ràng câu chuyện mất niềm tin của người dân từ một việc “nhỏ” từ cấp chính quyền cơ sở trở thành bài học kinh nghiệm “lớn” của Đảng và Nhà nước trong quá trình xây dựng và giữ chính quyền. Trong khi mục tiêu của Đảng đặt ra là xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân thì “tham nhũng vặt” đã biến những công chức bình thường trở thành “quan” để hưởng lợi. Để không bị hổ thẹn với lương tâm, những cán bộ, công chức nhận phong bì từ người dân, nâng đỡ họ đạt mục đích nào đó gọi đấy là “lộc”. Đây chính là cách bao biện rối trá, đánh tráo khái niệm để thỏa mãn nhu cầu tâm lý và làm lu mờ đi phẩm chất đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên.
Vậy nên, đấu tranh để phòng, chống “tham nhũng vặt” cần phải thực hiện một cách bài bản, nghiêm túc và có hiệu quả triệt để. Để đạt được mục tiêu này, ngoài việc đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và đạo đức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, những người thực hiện giải quyết các công việc của Nhà nước, trong đó có việc phục vụ lợi ích và quyền lợi chính đáng của người dân. Tuyên truyền sâu về quy định nêu gương của cán bộ, đảng viên, kiên trì rèn luyện cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức Nhà nước đức tính liêm khiết, tự giác chấp hành, thực hiện nghiêm túc các quy định của Đảng và Nhà nước về phòng chống tham nhũng, lãng phí; xây dựng, thực hiện tốt quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp; phê phán, lên án, đấu tranh chống mọi hành vi tham nhũng, lãng phí, trọng liêm sỉ, danh dự và biết xấu hổ khi bản thân và người thân tham nhũng, lãng phí, trong đó có “tham nhũng vặt”.
Mở rộng dân chủ, tạo điều kiện để người dân giám sát cán bộ, công chức không chỉ qua đánh giá thái độ tiếp xúc hằng ngày mà qua cả việc giám sát thực hiện các dự án, những việc quan trọng. Đây chính là “liều thuốc đặc trị” hữu hiệu để qua đó phát huy trách nhiệm, ý thức của cán bộ, đảng viên, công chức. Nhà nước cần ban hành các quy định rõ ràng và cụ thể để các cơ quan có trách nhiệm cung cấp công khai, đúng, đủ, kịp thời thông tin cho người dân để họ không chỉ biết và thực hiện mà còn giám sát quá trình thực hiện để phát hiện ra các hiện tượng tiêu cực, những thủ đoạn “tham nhũng vặt’ có nguy cơ xảy ra trong quá trình phục vụ.
Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng, siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và bộ máy Nhà nước, xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, liêm khiết, năng lực và uy tín... Tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm khắc những sai phạm của đội ngũ cán bộ công chức Nhà nước trong công cuộc phục vụ nhân dân.
Nhà nước cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó chú trọng việc nâng cao ý thức thực hiện pháp luật của người dân. Chỉ khi nào ý thức tuân thủ pháp luật của người dân trở thành một nhu cầu thiết yếu như cơm ăn, áo mặc hằng ngày thì chắc chắn sẽ không còn chuyện lách luật, lựa luật hay bất chấp pháp luật để đạt mục đích cá nhân.
Đảng ta xác định, đối tượng của tham nhũng là cán bộ, đảng viên, đó là những người có chức có quyền. Thế nên, để tiêu diệt “tham nhũng vặt” đang xảy ra ở các cơ quan công quyền hằng ngày, hằng giờ, gây mất niềm tin trong nhân dân thì vấn đề quan trọng nhất là phải kiểm soát được hành vi, hành động, đạo đức, liêm sỉ và các mối quan hệ của cán bộ, đảng viên. Chỉ khi nào đội ngũ cán bộ, đảng viên và công chức trong cơ quan công quyền xác định được trách nhiệm phục vụ, đặt lợi ích quốc gia và tập thể nên trên lợi ích cá nhân và không coi cơ quan, đơn vị là “bình phong” để làm giàu thì “tham nhũng vặt” mới không gây ra những hệ lụy kéo lùi sự phát triển của quốc gia, dân tộc.
Nguyễn Mạnh Thắng
(1), (2) - Dẫn Báo cáo của Thanh tra Chính phủ trình bày trước Quốc hội trong tin “2018 là năm đột phá trong công tác phòng, chống tham nhũng” trên Báo Nhân Dân Điện tử ngày 13/11/2018.
Xã Quảng Oai phát huy sức mạnh toàn dân, xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc
Báo chí bảo đảm thông tin tuyên truyền chính xác, đóng góp cho sự phát triển chung của Thủ đô
Phường Thượng Cát hoàn thành sắp xếp hệ thống trường học theo hướng tinh gọn, hiệu quả
Xã Cổ Đô phát huy dân vận khéo, huy động sức dân xây dựng hạ tầng quê hương
