Để thực hiện tốt vai trò lãnh đạo cách mạng của Đảng trong thời kỳ mới, đặc biệt là nhằm tăng cường sức mạnh, khắc phục, ngăn chặn, đẩy lùi nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ, đã xác định 4 nhóm nhiệm vụ và giải pháp để cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp thực hiện. Tại nhóm nhiệm vụ, giải pháp về cơ chế, chính sách, Nghị quyết Trung ương 4 chỉ rõ: “... khắc phục ngay tình trạng ăn uống, chè chén, "liên hoan", "gặp mặt" không lành mạnh, với động cơ không trong sáng...”. 

Lâu nay, tổ chức liên hoan, tiệc tùng, ăn uống ở các cơ quan, đơn vị, địa phương trong dịp sơ kết, tổng kết, kỷ niệm ngày thành lập, ngày truyền thống, đón nhận danh hiệu vinh dự Nhà nước và một vài lý do khác... vốn là việc làm ý nghĩa, không chỉ mừng cho thành công của đơn vị, địa phương mà còn là cơ hội để cán bộ, đảng viên, nhân dân và các tập thể, cá nhân đối tác làm sâu sắc thêm mối quan hệ đoàn kết, gắn bó; từ đó nêu cao quyết tâm, hướng tới thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trong tương lai.

Thế nhưng, trong thời gian gần đây, việc này đã bị đẩy đi quá xa, khó kiểm soát, gây lãng phí thì giờ, tiền bạc, giảm chất lượng, hiệu quả, năng suất lao động của mỗi cá nhân và tổ chức.... Đây được xem là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến sự so sánh, mất đoàn kết trong nội bộ các cơ quan công quyền, nhất là ở các đơn vị cơ sở, nơi gần và trực tiếp tiếp xúc hằng ngày với nhân dân. Đặc biệt, việc tổ chức liên hoan, tiệc tùng, ăn uống xuất phát từ những lý do “không thể công bố”, hoặc từ những nguyên nhân “không có lý do” và để mừng “mưu mới khả thi” diễn ra ở các nhà hàng sang trọng, những khu vực kín, dành cho sự riêng tư vốn rất ít người biết đang ngày càng nhiều hơn ở các cơ quan công quyền và đội ngũ cán bộ, đảng viên, đã trở thành hiện tượng đáng lo ngại cần phải khắc phục càng sớm càng tốt.

Trong thực tế, có vô vàn nguyên nhân dẫn đến việc liên hoan, tiệc tùng, ăn uống xa hoa lãng phí ở các cơ quan, đơn vị, địa phương với động cơ không lành mạnh mà ngay cả đến các cơ quan chức năng có chuyên môn nghiệp vụ cũng không thể điểm mặt chỉ tên, liệt kê và sắp xếp thành hệ thống. Chỉ đơn cử như trong lĩnh vực tiếp khách của các cơ quan công quyền đã thấy rất nhiều những bất hợp lý. Xin dẫn ra một vài dẫn chứng cụ thể mà dư luận đã từng biết đến. Đầu năm 2018, dư luận cả nước sửng sốt khi báo chí phản ánh một số UBND xã ở huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh ký nợ nhà hàng Kinh Bắc nhiều tiền mà chưa trả. Báo chí cung cấp cụ thể, UBND xã Kỳ Tân nợ 31 triệu đồng; UBND xã Kỳ Thư nợ 111 triệu đồng và một còn các xã khác trong huyện này nợ trên dưới 10 triệu đồng chưa nêu tên cụ thể không phải là hiếm. Trước đó, vào tháng 8-2016, Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Hải Dương đã làm công văn gửi Thường vụ Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hải Dương về việc đề nghị xin hỗ trợ bổ sung kinh phí phục vụ đón tiếp do đột xuất nhiều tỉnh đến trao đổi kinh nghiệm. Việc này cũng đã được nhiều báo chí đăng tải. Xa hơn một chút, vào tháng 10-2016, UBND xã Đồng Thái (Ba Vì, Hà Nội) bị thanh tra của huyện này xem xét và xử lý vì nợ gần 400 triệu đồng ăn uống ở nhà hàng, may trang phục cho đại biểu HĐND và đi du lịch. Hay trước đó, dư luận từng biết đến việc UBND xã Canh Thuận (huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định) bị một chủ nhà hàng ăn uống địa phương kiện ra tòa về khoản nợ 26 triệu đồng chi ăn uống, tiếp khách mà chưa trả.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người rất tiết kiệm và ghét cay ghét đắng sự xa hoa lãng phí. Có nhiều câu chuyện kể về sự tiết kiệm của Người lưu cho thế hệ sau học tập. Ngày 10-4-1946, khi Bác về thăm Ninh Bình để dàn xếp vấn đề đối nội, đặc biệt là vấn đề tôn giáo. Xuống xe, các đồng chí trong UBND khẩn khoản mời Bác ở lại nghỉ cho đỡ mệt và ăn tối, nhưng Bác nói: “Hàng ngàn đồng bào chờ Bác ngoài kia, Bác không thể nghỉ ở đây để ăn cơm vì 9h tối Bác đã có việc ở Chủ tịch phủ. Bây giờ các chú giúp Bác: một chú ra tập hợp đồng bào vào một ngã tư rộng gần đây để Bác ra nói chuyện với đồng bào mươi phút; một chú ra cửa hàng bánh mua cho Bác một cặp bánh giò. Còn các chú đi với Bác thì tranh thủ ăn cơm trước. Nói chuyện xong, Bác về Hà Nội ngay cho kịp hẹn. Trong xe, Bác sẽ ăn bánh vừa đỡ tốn kém, vừa tiết kiệm thời gian cho Bác”. Kết thúc buổi nói chuyện với đồng bào, khá muộn, Bác mới lên xe về Hà Nội và sau đó mới dùng bữa ăn tối ngay trên ô tô. Rồi chuyện ăn của Bác trong hai lần về thăm quê Nghệ An. Dù tỉnh nhà làm cơm chiêu đãi nhưng Bác từ chối. Điển hình là lần về thăm năm 1961, Bác cũng ngồi vào bàn ăn nhưng lại chiêu đãi mọi người món cơm nắm độn bắp chuẩn bị sẵn và mang từ Hà Nội vào.

Tháng 3-1947, Bác đã viết cuốn “Đời sống mới” và phát động toàn dân thực hành đời sống mới, Bác đã căn dặn cán bộ: “Mình là người làm việc công, phải có công tâm, công đức. Chớ đem của công dùng vào việc tư. Chớ đem người tư làm việc công”. Bác phân tích: “Những người ở các công sở, từ làng cho đến Chính phủ Trung ương, đều dễ tìm dịp phát tài, hoặc xoay tiền của Chính phủ, hoặc khoét đục nhân dân”. Tháng 10-1947, trong cuốn sách “Sửa đổi lối làm việc”, khi nhắc tới 15 bệnh liên quan đến chủ nghĩa cá nhân mà cán bộ dễ mắc phải, bệnh tham lam được Bác đặt ở vị trí đầu tiên. Một trong những biểu hiện nổi cộm của bệnh tham lam đã được Bác cảnh báo: “Sinh hoạt xa hoa, tiêu xài bừa bãi. Tiền bạc đó ở đâu ra? Không xoay của Đảng thì xoay của đồng bào. Thậm chí làm chợ đen buôn lậu. Không sợ mất thanh danh của Đảng, không sợ mất danh giá của mình”.

Việc ăn uống xa hoa của cán bộ, đảng viên, công chức ở các cơ quan công quyền dễ bị lạm dụng, dễ biến thành “phong trào”, rất nguy hại, đáng lên án. Nhưng nguy hại hơn cả là sự ăn uống lại được nhiều tổ chức, cá nhân lạm dụng, trở thành món “khai vị”, nhằm bôi trơn cho những việc khác, hướng tới mục đích khác không dễ điểm mặt chỉ tên mà bản chất của nó là mang nặng chủ nghĩa cá nhân. Lẽ dĩ nhiên, khi mùi vị, chất men thượng hạng của các loại đồ uống đắt tiền và những món cao lương mỹ vị cùng kích hoạt thì rất dễ dẫn tới “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”. Đặc biệt, khi đã gửi được “mùi tiền bay cao”, khi quan chức đã nhìn thấy cái lợi, nhìn thấy “tiền về” thì dù có thanh liêm chính trực bao nhiêu đi chăng nữa cũng khó có thể tạo ra lực đối trọng để cản lại.

Để hạn chế hiện tượng ăn uống, chè chén, "liên hoan", "gặp mặt" không lành mạnh trong cán bộ, đảng viên, từ cuối năm 2016, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 55-QĐ/TW về một số việc cần làm ngay để tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên. Điểm đầu tiên trong quy định này là: "Nghiêm cấm việc lợi dụng tổ chức giao lưu, liên hoan, gặp mặt, chúc mừng trước, trong và sau mỗi kỳ đại hội, hội nghị, kỳ họp hoặc các dịp mít-tinh, kỷ niệm ngày truyền thống, khai giảng, bế giảng hoặc khi cán bộ được đề bạt, bổ nhiệm, phong, thăng quân hàm, luân chuyển, thuyên chuyển công tác... để ăn uống, "tiệc tùng", tặng, nhận quà, với động cơ vụ lợi". Việc ban hành quy định này của Bộ Chính trị đã góp phần ngăn chặn hiện tượng này một cách hiệu quả.

Tuy nhiên, theo phản ảnh của dư luận thì mức độ thuyên giảm của những hiện tượng này vẫn chưa được như kỳ vọng vì các công cụ để kiểm soát, ngăn chặn mới chỉ thiên về giáo dục, động viên là chính chứ chưa thể chế bằng các điều khoản, quy định và quy chế trong các cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương. Giải pháp đưa ra chủ đạo là các cấp ủy Đảng cần tích cực tăng cường hơn nữa công tác giáo dục chung cho mọi đối tượng một cách công khai, thực chất về các quy định của Đảng. Phát huy vai trò trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền trong phát hiện, xử lý và ngăn chặn những hiện tượng chưa đẹp, chưa văn hóa, văn minh trong cơ quan công quyền và hạn chế thấp nhất việc tiếp khách và lạm dụng việc tiếp khách để lấp liếm khuyết điểm và nhằm đạt mưu đồ cá nhân. Các cấp ủy Đảng, các cơ quan, đơn vị và địa phương cần tăng cường hơn nữa các biện pháp xây dựng văn hóa công vụ chuyên nghiệp. Đây được xem là một trong những giải pháp góp phần ngăn chặn “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ bền vững.

Đức Tâm