Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Trưởng Đoàn Khảo sát Nguyễn Đức Thái phát biểu tại buổi làm việc

Đoàn Khảo sát do đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao làm Trưởng đoàn. Tham dự buổi làm việc có đồng chí Phạm Thị Thanh Mai, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố; đồng chí Nguyễn Thị Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Ban Nội chính Trung ương, Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan.

Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Trưởng Đoàn Khảo sát cho biết, trọng tâm của chương trình là đánh giá bước đầu việc triển khai thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công tại Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội. Trên cơ sở kết quả thực tế, các cơ quan, đơn vị tập trung làm rõ cách làm, kinh nghiệm cũng như những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Kết quả khảo sát sẽ được tổng hợp, đánh giá để phục vụ công tác tham mưu, báo cáo cấp có thẩm quyền.

Qua 8 tháng thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, ngành Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã triển khai nhiệm vụ theo hướng chủ động, đồng bộ từ cấp thành phố đến các Viện kiểm sát nhân dân khu vực. Ban Thường vụ Đảng ủy, lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội và tập thể lãnh đạo các VKSND khu vực tập trung quán triệt các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Kết luận số 120-KL/TW, Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 04-CT/TU của Thành ủy Hà Nội. 100% đơn vị đã ký kết Quy chế phối hợp liên ngành với Tòa án, Cơ quan Thi hành án dân sự, Thuế, Bảo hiểm xã hội, Quản lý thị trường, UBND và Công an cấp cơ sở, từng bước hình thành cơ chế phối hợp trong quá trình triển khai nhiệm vụ.

Thực tiễn tiếp nhận, kiểm tra và xử lý số lượng lớn vụ việc bước đầu cho thấy vai trò của cơ chế khởi kiện trong những trường hợp lợi ích công hoặc quyền của nhóm dễ bị tổn thương cần được bảo vệ nhưng không có chủ thể đứng ra khởi kiện. Đáng chú ý, Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hà Nội đã giải quyết dứt điểm trên 86% số vụ việc ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện. Kết quả này cho thấy việc khởi kiện không phải là biện pháp duy nhất, mà hoạt động yêu cầu, kiến nghị và thúc đẩy chủ thể vi phạm tự khắc phục cũng đang tạo hiệu quả rõ rệt.

Cụ thể, các đơn vị đã ban hành 1.534 quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, trực tiếp làm việc yêu cầu chấm dứt vi phạm đối với 473 vụ việc và ban hành 119 văn bản kiến nghị. Thông qua các biện pháp tác động, đôn đốc và yêu cầu khắc phục, hơn 219 tỷ đồng đã được thu hồi cho ngân sách Nhà nước và Quỹ Bảo hiểm xã hội, cùng hơn 131.000m² đất công bị lấn chiếm được thu hồi. Việc xử lý ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện đồng thời góp phần hạn chế phát sinh các tranh chấp kéo dài tại Tòa án, tiết kiệm nguồn lực tư pháp và nguồn lực xã hội.

Đối với những vụ án được đưa ra xét xử, 100% vụ án do Viện kiểm sát quyết định khởi kiện đều được Tòa án nhân dân chấp nhận toàn bộ yêu cầu. Trong đó, 6 vụ án tại Khu vực 3, Khu vực 5, Khu vực 6 và Khu vực 10 có tổng số tiền thuế buộc truy thu hơn 68,71 tỷ đồng. Các phiên tòa rút kinh nghiệm trực tuyến cũng được tổ chức nhằm từng bước chuẩn hóa kỹ năng thu thập chứng cứ, điều hành và tranh tụng của Kiểm sát viên đối với loại án mới.

Kết quả thí điểm không chỉ tập trung vào lĩnh vực tài sản công mà còn hướng trực tiếp tới bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương. Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hà Nội đã trực tiếp khôi phục quyền nhân thân và an sinh cho 43 trường hợp yếu thế. Đây là một trong những kết quả cho thấy phạm vi tác động của cơ chế thí điểm đối với cả lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của những chủ thể cần được bảo vệ.

Tại buổi làm việc, đại diện các cơ quan Trung ương trao đổi về tình hình triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 trên địa bàn thành phố Hà Nội, đồng thời phân tích những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu từ thực tiễn. Đại diện các Viện kiểm sát nhân dân khu vực thuộc thành phố Hà Nội cũng chia sẻ kinh nghiệm, cách làm hiệu quả và phản ánh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình xác minh, thu thập chứng cứ, phối hợp và xử lý các vụ việc. Những ý kiến này là cơ sở thực tiễn để Đoàn Khảo sát đánh giá đầy đủ hơn hiệu quả của cơ chế thí điểm.

Các đại biểu tham dự buổi làm việc

Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Phạm Thị Thanh Mai, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố đánh giá cao những kết quả bước đầu trong triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15, đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Theo đồng chí, cần làm rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan tư pháp với các đơn vị có liên quan, bảo đảm quá trình triển khai nhiệm vụ được thực hiện chặt chẽ, đồng bộ.

Đồng chí Phạm Thị Thanh Mai, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố nhấn mạnh, việc đề xuất rút ngắn thời gian thí điểm cần được đặt trong quá trình tổng kết đồng bộ trên phạm vi cả nước, gắn với yêu cầu khẩn trương thể chế hóa nhưng không bỏ qua những khâu còn cần tiếp tục kiểm nghiệm trong thực tiễn. Trong đó, cần quan tâm đến hoạt động xét xử, thi hành án, các vụ việc phức tạp về môi trường, đất đai và bảo vệ nhóm yếu thế. Đồng chí đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao nghiên cứu mở rộng rà soát những lĩnh vực đang đặt ra nhiều vấn đề tại thành phố Hà Nội như đất công, trật tự xây dựng, môi trường, an toàn thực phẩm, quỹ bảo trì nhà chung cư và các dự án đầu tư công chậm tiến độ.

Kết luận buổi làm việc, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đánh giá, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội bước đầu đã hình thành được cơ chế tiếp nhận, sàng lọc và xử lý thông tin từ cấp thành phố đến các Viện kiểm sát nhân dân khu vực. Các đơn vị chủ động phối hợp với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, chính quyền địa phương và các cơ quan hữu quan trong xác minh, áp dụng những biện pháp cần thiết trước và trong quá trình thực hiện. Những kết quả bước đầu góp phần làm rõ hơn vai trò của Viện kiểm sát trong khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ lợi ích công và quyền lợi của các nhóm yếu thế.

Về nhiệm vụ thời gian tới, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao yêu cầu Thủ trưởng Viện kiểm sát nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội tiếp tục quan tâm chỉ đạo, rà soát toàn bộ các vụ việc đang được tiếp nhận, giải quyết. Với từng vụ việc, cần xác định rõ nội dung phải chứng minh, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp tài liệu, chứng cứ, biện pháp thực hiện và thời hạn hoàn thành cụ thể. Đối với những trường hợp đã kiến nghị nhưng không được thực hiện, cần kịp thời chuyển sang bước xử lý tiếp theo ngay khi có đủ điều kiện theo quy định, bảo đảm cơ chế thí điểm được triển khai thực chất và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Bảo Vy - Thanh Thủy