Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hà Nội đang tập trung triển khai thực hiện Kết luận của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị văn hóa toàn quốc tháng 11-2021, cụ thể hóa Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với quyết tâm xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, thực sự xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ và giao dịch quốc tế.

Dự hội thảo có Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản Đoàn Minh Huấn; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Hữu Phú, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Bí Thường trực Thành ủy Hà Nội, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy; đại diện lãnh đạo các tỉnh, thành: Ninh Bình, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Bắc Giang... cùng đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học.

Các đồng chí lãnh đạo trung ương và thành phố dự hội thảo

Đại biểu thành phố dự hội thảo có các đồng chí: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trần Sỹ Thanh; Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong; lãnh đạo các sở, ban, ngành, quận, huyện, thị xã.

Tiềm năng to lớn “thành phố di sản”, “đất trăm nghề”

Phát biểu khai mạc hội thảo, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng cho biết, Thủ đô Hà Nội được biết đến là "Thành phố di sản", với quỹ di sản văn hóa vô cùng phong phú, đa dạng gồm 5.922 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó có một di sản văn hóa thế giới, 21 di tích và cụm di tích quốc gia đặc biệt; 1.793 di sản văn hóa phi vật thể. Hà Nội có những di sản văn hóa vật thể vô giá, đó là những dấu tích của thành quách nguy nga, công trình kiến trúc tâm linh (đình, chùa, đền, miếu, phủ...), tượng đài, công viên, vườn hoa, sông hồ...  

Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng phát biểu khai mạc hội thảo

Hà Nội còn là "đất trăm nghề", là địa bàn có số lượng làng nghề nhiều nhất cả nước với trên 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó có hơn 300 làng nghề thủ công truyền thống tiêu biểu, có khoảng 70 không gian sáng tạo và 1.095 lễ hội và sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang bản sắc văn hóa vùng Đồng bằng sông Hồng, gắn liền với những câu chuyện lịch sử trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Hà Nội còn là nơi "lắng hồn núi sông ngàn năm", được biết đến là "Thủ đô Anh hùng", "Thành phố Vì hòa bình", "Thủ đô của lương tri và phẩm giá con người"..., thành phố đầu tiên của Việt Nam tham gia "Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO".

Bí thư Thành uỷ Đinh Tiến Dũng nhấn mạnh: “Đây chính là những tài sản vô giá để Thủ đô Hà Nội phát huy nguồn lực văn hóa, tiếp thêm sức sáng tạo cho các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, góp phần xây dựng Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại".

Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, trong các cương lĩnh chính trị, các Nghị quyết của Đảng đều rất quan tâm đến phát triển văn hóa. Đặc biệt đến Đại hội XIII, Đảng đã xác định: "Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Tăng đầu tư cho phát triển sự nghiệp văn hóa".

Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, ngày 22-2-2022, Thành ủy Hà Nội ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU về "Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" nhằm tạo bước phát triển toàn diện các ngành công nghiệp văn hóa của Thủ đô Hà Nội cả về quy mô, chất lượng sản phẩm, dịch vụ và thị trường, bảo đảm phát triển bền vững, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có tốc độ, tỷ trọng, giá trị gia tăng cao...

Trên cơ sở đó, Hà Nội đã tập trung đầu tư cho phát triển văn hóa với mục tiêu là bảo vệ, bảo tồn giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, văn hóa dân tộc; phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, các công trình văn hóa. Thành phố đã dành nguồn lực đầu tư 3 lĩnh vực: Y tế, giáo dục - đào tạo và di tích văn hóa lịch sử giai đoạn 2022-2025 và các năm tiếp với tổng vốn đầu tư hơn 49.200 tỷ đồng. Trong 2 năm 2021-2022, các cấp thành phố đã hoàn thành tu bổ, tôn tạo 181 di tích, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 114 di tích cấp quốc gia, 63 di tích cấp thành phố.

Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, Hội thảo hôm nay là sự tiếp nối, kế thừa và vận dụng những kết quả của các hội nghị, hội thảo khoa học vào thực tiễn cuộc sống đang diễn ra hết sức sôi động trên địa bàn thành phố; để tiếp tục làm rõ tư tưởng chỉ đạo coi văn hóa là động lực, là nguồn lực xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”.

Để văn hóa và con người Hà Nội thật sự trở thành hồn cốt

Bí thư Thành uỷ Đinh Tiến Dũng nêu rõ, với tinh thần dân chủ, khoa học và cầu thị, thành phố mong muốn có sự đồng hành, tham gia đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học, các cơ quan nghiên cứu bằng các luận cứ khoa học, trách nhiệm và tình cảm đối với Thủ đô về vai trò của văn hóa trong xây dựng và phát triển, tiếp tục làm rõ hơn nội hàm và giải pháp phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” như đã được khẳng định tại Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 30-NQ/TW, ngày 23-11-2022 của Bộ Chính trị về “Phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh Vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

GS.TS Hồ Sĩ Quý phát biểu tại hội thảo

Đặc biệt trong năm 2023, thành phố đang triển khai đồng thời 3 nội dung quan trọng, đó là: xây dựng Luật Thủ đô sửa đổi, lập Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Nên đây còn là cơ hội đặc biệt quan trọng để thành phố nhìn nhận, đánh giá một cách tổng thể, toàn diện, chuẩn bị các luận chứng khoa học và thực tiễn để xây dựng thể chế, chính sách phát triển; định vị các không gian phát triển, chú trọng đến không gian văn hóa, huy động các giá trị và nguồn lực văn hóa xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”.

Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh, mong muốn tất cả cùng chung tay làm cho văn hóa thẩm thấu sâu hơn, lan toả mạnh mẽ hơn, để văn hóa và con người Hà Nội thật sự trở thành hồn cốt của tất cả các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội trong suốt xây dựng và quá trình phát triển Hà Nội.

Phải luôn vươn lên tầm cao của văn hóa 

Tham luận tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã nêu bật những giá trị, nguồn lực văn hóa to lớn của Hà Nội; đề xuất các giải pháp nhằm khơi mở nguồn lực quan trọng này phục vụ cho các nhiệm vụ xây dựng và phát triển Thủ đô và đất nước.

Theo Giáo sư Hồ Sĩ Quý, với rất nhiều di tích, di sản của Hà Nội đến nay đã gần như trở thành biểu tượng. Bên cạnh các giá trị văn hóa phi vật thể đã được lưu giữ hơn ngàn năm qua, Hà Nội không chỉ có các công trình văn hóa mang đậm dấu ấn lịch sử hồn cốt dân tộc, văn hóa Hà Nội, mà còn là sở hữu nhiều công trình di sản thể hiện sự kết tinh của những nền văn hóa khác, trong đó có văn hóa Pháp...

GS.TS Đỗ Thị Minh Đức, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phát biểu tại hội thảo

Ở góc nhìn khác, GS.TS Trương Quang Hải cho rằng, Hà Nội là thành phố có sông Hồng chảy qua, có hệ thống đường bộ, giao thông phát triển, có nhiều di tích ven sông... Với điều kiện đặc thù thiên nhiên, địa hình thuận lợi, Hà Nội là nơi hội tụ nhân tài, kết tinh, lan tỏa văn hóa của cả nước.

GS.TS Đỗ Thị Minh Đức, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội thì cho rằng, sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Hà Nội được biến đổi theo thời gian, theo những quy hoạch đô thị từng thời kỳ. Trong đó, sông Hồng đang ngày càng thể hiện là một tài nguyên quý giá trong quy hoạch và phát triển đô thị Hà Nội.

Để xây dựng, phát huy giá trị văn hóa của người Hà Nội với sự kế thừa và giao thoa, PGS.TS Phạm Duy Đức đưa ra 4 nhóm giải pháp, trong đó nhấn mạnh đến việc Hà Nội cần tập hợp đội ngũ văn nghệ sĩ đông đảo ở Thủ đô, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa truyền thống cũng như văn hóa trong thời đại mới.

Quang cảnh hội thảo

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội nhìn nhận, việc thành phố Hà Nội đề ra mục tiêu xây dựng con người văn minh cũng đồng nghĩa đòi hỏi mọi người phải luôn vươn lên tầm cao của văn hóa. Xây dựng Thủ đô văn minh ngày nay phải được nhìn với mọi góc độ, từ bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, kinh tế tri thức và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 trên nền tảng kế thừa, phát huy những giá trị của nền văn hiến ngàn năm Thăng Long - Hà Nội.

“Đảng bộ và nhân dân Hà Nội phải không ngừng tìm tòi, phát huy, sáng tạo, có quyết tâm lớn để không ngừng nâng cao trí tuệ, phẩm chất, năng lực và trình độ chuyên môn của mình trong học tập và lao động” - PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ đề nghị.

Phan Lâm - Thành Nguyễn