Chuyển hóa nguồn tài nguyên mềm văn hóa thành năng lực cạnh tranh

Theo nghiên cứu của Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Thu Phương, Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), nếu như trước 2016, công nghiệp văn hóa còn là một khái niệm gây nhiều tranh cãi ở Việt Nam, thì đến năm 2018, ngành công nghiệp văn hóa được nhiều người biết đến nhất là truyền hình-phát thanh và điện ảnh (85%). Tiếp đến là quảng cáo; kiến trúc; du lịch văn hóa; nghệ thuật biểu diễn; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; thủ công mỹ nghệ; xuất bản; thiết kế; thời trang.

Với những thay đổi thể chế mang tính tích cực, Việt Nam đã từng bước gắn các thành tố sức mạnh mềm văn hóa với tiến trình phát triển các ngành công nghiệp văn hóa để tái cơ cấu nền kinh tế sang hướng kinh tế tri thức, từ đó chuyển hóa nguồn tài nguyên mềm văn hóa thành năng lực cạnh tranh, sức thu hút, hấp dẫn và hội nhập quốc tế về Việt Nam.

Biểu diễn ca trù, một di sản văn hóa độc đáo của Việt Nam 

Thống kê chưa đầy đủ cho thấy, so với mức GDP chiếm 2,68% năm 2015, các ngành công nghiệp văn hóa của Việt Nam ước đạt 3,42% GDP cả nước năm 2019. Những số liệu này cho thấy, công nghiệp văn hóa Việt Nam đang dần rút ngắn khoảng cách cạnh tranh với các nền công nghiệp văn hóa trên thế giới, góp phần gia tăng sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Phát biểu tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhắc lại câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh "văn hóa soi đường cho quốc dân đi" và xúc động chia sẻ: "tôi nhớ trước đây, một vị tiền bối từng nói văn hóa là bản sắc của một dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn. Văn hóa mất thì dân tộc mất".

Theo Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: "Văn hóa còn thì dân tộc còn. Văn hóa mất thì dân tộc mất"

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng phân tích, văn hóa hiểu theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp đều nói đến những gì tinh hoa, tinh túy nhất, được kết tinh, hun đúc thành những giá trị tốt đẹp, đặc sắc nhất, rất nhân văn, nhân ái, nhân nghĩa, tiến bộ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền văn hóa đã có đóng góp to lớn vào sự nghiệp cứu quốc và kiến quốc. Tuy nhiên, văn hoá chưa được quan tâm một cách đầy đủ tương xứng với kinh tế và chính trị; chưa thật sự trở thành nguồn lực, động lực nội sinh của sự phát triển bền vững đất nước…" - Tổng Bí thư nhận định.

Theo Tổng Bí thư, phát triển văn hoá là một trong những vấn đề trọng tâm, nội dung nổi bật trong Văn kiện Đại hội XIII. Lần đầu tiên trong văn kiện Đại hội, Đảng ta đã đề cập toàn diện và sâu sắc đến lĩnh vực văn hoá, từ chủ đề Đại hội đến các quan điểm, mục tiêu, định hướng lớn, nhiệm vụ trọng tâm, đột phá chiến lược. Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh việc cần "chú trọng xây dựng Đảng và hệ thống chính trị về văn hóa, về đạo đức".

Quán triệt sâu sắc những định hướng về phát triển văn hóa được nêu tại Nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và những chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Thành ủy Hà Nội (khóa XVII) đã sớm ban hành Chương trình 06-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội về "Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025”.

Ngay trong năm 2021, Thành phố đã tích cực triển khai thực hiện Chương trình 06-CTr/TU và đạt được những kết quả nổi bật. Trong đó, thành phố đã tổ chức an toàn, hiệu quả các hoạt động phục vụ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026… chú trọng xây dựng môi trường văn hóa, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa, nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa - nghệ thuật, phát triển du lịch...

Thành phố Hà Nội cũng đã xây dựng các mô hình văn hóa tiêu biểu trong thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, kết hợp kiểm tra, nhắc nhở, góp phần thúc đẩy hiệu quả việc thực hiện hai quy tắc ứng xử.

Về triển khai, thực hiện các chỉ tiêu, đề án, kế hoạch tại Chương trình 06-CTr/TU, đã có 15/18 chỉ tiêu đạt kết quả theo yêu cầu; 10 đề án, kế hoạch được ban hành; 26 nghị quyết, đề án, kế hoạch đã hoàn thiện dự thảo... Trong đó, Nghị quyết về "Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" được ban hành. Cùng với đó, nhiều khó khăn, vướng mắc ở các dự án, như: Trưng bày Bảo tàng Hà Nội; Bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích Hoàng thành Thăng Long... đã được tập trung tháo gỡ, đề xuất hướng triển khai, thực hiện.

Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa

Tại buổi tọa đàm "Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021, định hướng đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045 - Thực trạng và giải pháp", Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Bùi Huyền Mai cho biết, thành phố Hà Nội sẽ triển khai nhiều hoạt động thiết thực để đưa Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng và Nghị quyết Đại hội lần thứ XVII Đảng bộ Thành phố vào đời sống xã hội. Từ đó, Hà Nội tiếp tục xác định và khẳng định tiềm năng, lợi thế trong việc phát huy "sức mạnh mềm" văn hóa, thúc đẩy phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa, khơi dậy ý chí và khát vọng đổi mới sáng tạo, đưa văn hóa và con người Hà Nội thực sự trở thành giá trị tinh thần to lớn, nguồn lực quan trọng quyết định phát triển Thủ đô.

Tọa đàm "Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021, định hướng đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045 - Thực trạng và giải pháp" thu hút sự tham gia của đông đảo nhà khoa học, quản lý

Đồng chí Bùi Huyền Mai cũng khẳng định, trong quá trình thực thi chính sách phát triển, Thành phố đã tổ chức, phối hợp tổ chức thành công nhiều lễ hội, sự kiện quy mô lớn trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa sáng tạo như: Liên hoan phim quốc tế Hà Nội (HANIFF), cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm Thủ công mỹ nghệ Hà Nội; Hội chợ quốc tế quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội; Lễ hội Singapore, Lễ hội văn hóa Hàn Quốc, Lễ hội văn hóa - ẩm thực Pháp, Lễ hội Đức... Nhiều không gian sáng tạo văn hóa nghệ thuật cộng đồng đem lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng người dân cả nước và bạn bè quốc tế, như: Không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm, Phố bích họa Phùng Hưng, Phố sách Hà Nội...

Sau khi thành phố Hà Nội tiếp tục được vinh danh là thành viên "Mạng lưới các thành phố sáng tạo" của UNESCO (năm 2019) đã giúp xác lập mục tiêu phát triển văn hóa mới, truyền cảm hứng sáng tạo và định vị thương hiệu mới cho Hà Nội trên trường quốc tế. Từ những kết quả đã đạt được, Hà Nội phấn đấu đạt được mục tiêu trở thành 1 trong 3 trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước trong chiến lược của Chính phủ. 

Phó Bí thư Thành ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình 06-CTr/TU Nguyễn Văn Phong phát biểu tại cuộc tọa đàm về phát triển văn hóa

Theo Phó Bí thư Thành ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình 06-CTr/TU Nguyễn Văn Phong, để phát triển công nghiệp văn hóa bắt nhịp với dòng chảy hội nhập quốc tế, thời gian tới, thành phố sẽ chú trọng vào một số phần việc như: Tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng hạ tầng, cơ sở vật chất, hoàn chỉnh các quy hoạch văn hóa (nhà hát, quảng trường, bảo tàng...); hoàn thiện, bổ sung cơ chế, chính sách phù hợp; tạo ra một hệ sinh thái văn hóa sáng tạo... "Đây là việc làm dài hơi và cần có sự đầu tư bài bản, lâu dài, vì thế, thành phố đã xây dựng chiến lược Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô gồm nhiều giai đoạn với những nhiệm vụ cụ thể", đồng chí Nguyễn Văn Phong cho biết.

Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình 06-CTr/TU cũng yêu cầu các sở, ngành liên quan cập nhật, bổ sung ngay các quan điểm, chỉ đạo mới trong Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 của Chính phủ vào quy hoạch phát triển văn hóa của thành phố; tăng cường các hoạt động giao lưu, quảng bá văn hóa trong nước và quốc tế; rà soát, báo cáo sớm những dự án mang tính chất xã hội hóa, trên cơ sở đó có bức tranh tổng thể để có những chính sách, quy hoạch, giải pháp phù hợp, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội hóa.

Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong cũng đề nghị, ngay sau khi thành phố ban hành Nghị quyết về công nghiệp văn hóa, các sở, ngành cũng cần kịp thời, chủ động xây dựng kế hoạch triển khai Nghị quyết; tổ chức triển khai một cách căn cơ, bài bản nội dung Nghị quyết để các địa phương tích cực, chủ động tham gia, thực hiện tốt Nghị quyết về công nghiệp văn hóa. Trong các giải pháp khơi dậy nguồn lực, thành phố đã có kế hoạch thành lập quỹ về văn hóa; tăng cường thu hút nguồn đầu tư xã hội cho các dự án văn hóa nghệ thuật; chăm lo cho đời sống văn nghệ sĩ, nghệ nhân; sửa chữa, phục dựng các cơ sở văn hóa... Song hành với đó, cần hoàn thiện kế hoạch thực hiện các cam kết với Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc – UNESCO…đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời đại toàn cầu hóa

Hoàng Lan - Hoàng Mai