Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong dâng hương tại đền Cổ Loa

Di tích Cổ Loa thuộc địa phận huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. Tại địa điểm này đã có dấu tích của văn hóa Sơn Vi, thuộc hậu kỳ đồ đá cũ, cách đây khoảng 20.000 năm đến 11.000 năm. Hiện nay, di tích có phạm vi quy hoạch bảo tồn là 830 ha.

Trong khu vực Cổ Loa hiện có khoảng 60 di tích (trong đó có 07 di tích cấp quốc gia), bao gồm các loại hình: di tích kiến trúc nghệ thuật, di tích lịch sử, cách mạng, di chỉ khảo cổ học.

Đời sống tinh thần của cư dân Cổ Loa rất phong phú, với nhiều tập tục mang đậm sắc thái vùng miền, như tục kết chiềng, kết chạ, tục ăn sêu Bà Chúa vào ngày 13 tháng Tám (Âm lịch), tục khất keo làm cụ Từ, tục kiêng tên húy, tục kiêng nuôi gà, ngan, ngỗng trắng, tục đãi dâu, không đãi rể. Lễ hội Cổ Loa được tổ chức tại đền Thượng vào ngày 6 tháng Giêng hàng năm (tương truyền là ngày Thục Phán lên ngôi vua, lấy hiệu là An Dương Vương)…

Khu di tích quốc gia đặc biệt di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ Cổ Loa (huyện Đông Anh)

Di tích Cổ Loa cũng là địa điểm khảo cổ học có giá trị nổi bật, gắn với các giai đoạn văn hóa khảo cổ của người Việt, như văn hóa Sơn Vi, văn hóa Phùng Nguyên, văn hóa Đồng Đậu, văn hóa Gò Mun, mà đỉnh cao là Văn hóa Đông Sơn, với nhiều di chỉ khảo cổ tiêu biểu: Đồng Vông, Bãi Mèn, Đình Chiền, Đình Tràng, Mả Tre, Thành Nội, Thành Ngoại, Thành Trung, Xuân Kiều, xóm Nhồi, đền Thượng, Tiên Hội, Đường Mây, Cầu Vực... Tại khu vực này, các nhà khảo cổ đã phát hiện được hàng vạn công cụ lao động, nhạc khí và vũ khí bằng đồng, góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề về thời kỳ An Dương Vương và lịch sử vùng đất này.

Khu di tích bao gồm: Thành Cổ Loa: có diện tích gần 46ha, gồm 3 vòng thành (thành Nội, thành Trung, thành Ngoại) khép kín, đắp bằng đất, với tổng chiều dài là 15,820km. Đền Thượng (đền thờ An Dương Vương): dựng trên khu đất rộng 19.138,6m2. Đình Cổ Loa (Ngự Triều Di Quy): có bố cục mặt bằng nền hình chữ “Đinh”, gồm đại đình và hậu cung. Am Mỵ Châu (am Bà Chúa hay đền thờ Mỵ Châu): toạ lạc trên khu vực rộng 925,4m2. Chùa Cổ Loa (Bảo Sơn tự): được khởi dựng vào khoảng đầu thế kỷ XVII; Chùa Mạch Tràng (Quang Linh tự): được dựng vào thời Hậu Lê, trên diện tích rộng 4.922,4m2 và Đình Mạch Tràng: tọa lạc trên một khu đất cao, có diện tích 6.198,4m2, gồm các hạng mục tiền tế, đại đình và hậu cung.

Cổng đền Thượng (đền thờ An Dương Vương) tại Khu di tích quốc gia đặc biệt di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ Cổ Loa (huyện Đông Anh)

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học tiêu biểu của di tích, ngày 27-9-2012, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ Cổ Loa là Di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 1419/QĐ-TTg)

Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Anh Nguyễn Thị Tám, lễ hội đền Cổ Loa là một trong những lễ hội lâu đời của người Việt, được tổ chức vào hai ngày mùng 5 và mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm, nhằm tưởng nhớ công ơn của vua An Dương Vương - người có công thành lập nên Nhà nước đầu tiên của nước ta, giáo dục truyền thống "uống nước, nhớ nguồn"; đồng thời, bảo tồn những giá trị di sản văn hóa. Tham gia lễ hội là cư dân các xã cùng thờ An Dương Vương, với các nghi lễ thiêng liêng được truyền từ cổ xưa đến giờ, tạo nên một khung cảnh lễ hội đẹp mắt.

Năm nay, Lễ hội đền Cổ Loa gắn với việc công bố Lễ hội ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đồng thời, công nhận điểm du lịch Khu di tích quốc gia đặc biệt, di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ Cổ Loa. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, lễ hội còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa hấp dẫn, như: Cờ người, đu tiên, bắn nỏ, đấu vật, hát tuồng, quan họ, múa rối… và các trò chơi dân gian khác.

Hiện, mọi phần việc chuẩn bị đã hoàn tất, sẵn sàng cho mùa lễ hội diễn ra an toàn, văn minh, giàu truyền thống văn hóa. Ban tổ chức Lễ hội Cổ Loa cũng xác định đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền trước, trong và sau lễ hội, nhằm khuyến cáo người dân và khách hành hương thực hiện tốt quy tắc ứng xử nơi công cộng, trang phục phù hợp, lịch sự, đặt lễ đúng nơi quy định; cũng như tăng cường các biện pháp cá nhân phòng, chống dịch bệnh…

Hoàng Lan - Hoàng Mai