Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn báo cáo tại hội nghị

Theo đồng chí Dương Đức Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố thực tiễn triển khai thời gian qua cho thấy việc sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã làm thay đổi căn bản cơ chế phân quyền, phân cấp giữa các cấp chính quyền, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật cho phù hợp. Trong khi đó, Luật Thủ đô năm 2024, dù đã thiết kế nhiều cơ chế đặc thù tại thời điểm ban hành, nhưng đến nay đã bộc lộ những hạn chế khi nhiều quy định bị “phổ quát hóa” do sự xuất hiện của các luật, nghị quyết mới với tư duy lập pháp thông thoáng hơn.

Thực tế này khiến các cơ chế riêng của Thủ đô dần mất đi tính đặc thù, làm mờ ranh giới giữa cơ chế riêng và cơ chế chung, gây khó khăn trong áp dụng và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xây dựng các văn bản triển khai. Đồng thời, Luật hiện hành chưa tạo được nền tảng như một “luật khung đặc thù ổn định lâu dài”, chưa đủ khả năng “neo giữ” các cơ chế vượt trội trước sự thay đổi nhanh của hệ thống pháp luật chung.

Một hạn chế quan trọng khác là các quy định vẫn chịu ràng buộc bởi tư duy quản lý thống nhất, chưa cho phép Thủ đô chủ động thí điểm các mô hình mới trong quản trị đô thị, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc thiếu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đã làm giảm khả năng phản ứng chính sách nhanh, linh hoạt trước các vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn phát triển đô thị đặc biệt.

Từ những yêu cầu đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô được xác định là nhiệm vụ cấp thiết nhằm xây dựng thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Hà Nội. Dự thảo Luật hướng tới khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô với vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, giữ vai trò hạt nhân, động lực tăng trưởng của khu vực và cả nước.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là “trao quyền mạnh hơn – phân cấp, phân quyền toàn diện hơn – trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Theo đó, thành phố được đề xuất trao quyền chủ động, tự quyết và tự chịu trách nhiệm trong nhiều lĩnh vực trọng yếu, từ tổ chức bộ máy, biên chế, chính sách tiền lương đến thu hút, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đáng chú ý, dự thảo Luật mở rộng thẩm quyền cho thành phố trong xây dựng và ban hành thể chế, cho phép trình dự án luật, nghị quyết của Quốc hội; ban hành quy định chi tiết khác với quy định của Chính phủ, bộ, ngành; đồng thời được thí điểm các cơ chế, chính sách chưa được pháp luật quy định hoặc khác với quy định hiện hành. Đây được xem là bước đột phá quan trọng nhằm tháo gỡ các rào cản thể chế, tạo không gian sáng tạo trong quản trị và phát triển.

Trong lĩnh vực tài chính - đầu tư, thành phố được đề xuất chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các công cụ tài chính, tín dụng; thành lập các quỹ phục vụ đầu tư phát triển; đồng thời được trao thẩm quyền toàn diện trong phê duyệt dự án, lựa chọn nhà đầu tư, đẩy nhanh tiến độ giải ngân và huy động nguồn lực xã hội hóa.

Đối với quản lý đất đai và tài nguyên, dự thảo Luật cho phép thành phố chủ động quyết định cơ cấu sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng, áp dụng các biện pháp tái điều chỉnh đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; qua đó nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai phục vụ phát triển.

Về quản trị đô thị, Luật Thủ đô (sửa đổi) định hướng xây dựng mô hình quản trị hiện đại dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Thành phố được trao quyền ban hành các cơ chế, chính sách phát triển mới trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế, văn hóa, an sinh xã hội; chủ động áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn riêng phù hợp với đặc thù phát triển.

Một điểm nhấn quan trọng là bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Thủ đô (sửa đổi) với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và các định hướng chiến lược mới, trong đó tập trung phát triển đô thị xanh, thông minh, đô thị theo định hướng giao thông công cộng, bảo tồn và tái thiết không gian đô thị, phát huy giá trị văn hóa đặc trưng của Thủ đô.

Đồng thời, dự thảo Luật hướng tới thiết lập cơ chế liên kết vùng với vai trò điều phối trung tâm của Hà Nội, đề xuất thành lập Ủy ban điều phối phát triển Vùng Thủ đô và Quỹ phát triển vùng, nhằm huy động, phân bổ nguồn lực cho các dự án liên vùng, giải quyết các vấn đề liên ngành, liên địa phương như hạ tầng, môi trường và an toàn thực phẩm.

Theo đồng chí Dương Đức Tuấn, UBND thành phố đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan Trung ương, thành lập tổ soạn thảo, tổ chức nhiều hội thảo, lấy ý kiến để hoàn thiện dự án Luật. Dự kiến, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua trong năm 2026, tạo nền tảng thể chế vững chắc để Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển trong giai đoạn mới.

Hằng Trần