Quang cảnh hội thảo

Nằm bên bờ Nam sông Đuống, làng Cam, xã Gia Lâm có vị trí địa lý - quân sự quan trọng, án ngữ các tuyến giao thông như Quốc lộ 5, Đường 1B và khu vực Sân bay Gia Lâm. Trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nơi đây đã trở thành địa bàn diễn ra cuộc chiến đấu quyết liệt, ghi dấu tinh thần kiên cường của quân và dân địa phương. Những dấu tích, tư liệu và ký ức còn được lưu giữ là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, nhận diện đầy đủ hơn giá trị lịch sử của trận chiến đấu làng Cam.

Theo tư liệu trong báo cáo đề dẫn, ngày 8-2-1947, lực lượng địch gồm khoảng một trung đoàn bộ binh tinh nhuệ, có 10 xe tăng, ca nô và 4 máy bay từ Sân bay Gia Lâm yểm trợ. Trong khi đó, lực lượng của ta chỉ có 2 tiểu đội bộ đội địa phương cùng khoảng 100 dân quân tự vệ với vũ khí còn thô sơ. Trước tương quan lực lượng chênh lệch, cán bộ, chiến sĩ và dân quân tự vệ vẫn kiên cường chống trả các đợt tiến công từ sáng sớm đến chiều tối.

Khi quân Pháp tràn vào làng, khoảng 30 cán bộ, chiến sĩ và du kích rút về khu vực nhà ông Nguyễn Văn Thìn, còn gọi là nhà ông Phó Thìn, tiếp tục chiến đấu. Theo báo cáo đề dẫn, cuộc chiến đấu đã khiến hơn 100 quân địch bị tiêu diệt và bị thương, đồng thời kìm chân lực lượng đối phương, góp phần bảo vệ an toàn cho các cơ quan Trung ương rút lên căn cứ địa kháng chiến. Những diễn biến này là một trong những nội dung trọng tâm được các nhà khoa học tiếp tục phân tích, đối chiếu và làm rõ tại hội thảo.

Từ góc nhìn lịch sử đến yêu cầu bảo tồn di sản, các tham luận đã tiếp cận trận chiến đấu làng Cam trên nhiều phương diện. PGS.TS Đặng Văn Bài trình bày tham luận “Bảo tồn di tích trận chiến đấu làng Cam - Từ chiến lũy kháng chiến đến động lực phát triển bền vững”; TS Lê Quang Chắn trình bày tham luận về giá trị lịch sử của trận chiến làng Cam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Các ý kiến đồng thời phân tích ý nghĩa lịch sử của sự kiện, sự cần thiết khoanh vùng bảo vệ, xếp hạng di tích, giá trị của địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến và vị trí chiến lược của Gia Lâm trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.

Một điểm nhấn tại hội thảo là câu chuyện của cụ Bùi Văn Nhẽ, 99 tuổi, nhân chứng lịch sử của trận chiến đấu tại làng Cam năm 1947, được chia sẻ qua video trình chiếu tại chương trình. Những ký ức của nhân chứng góp thêm góc nhìn trực tiếp bên cạnh các nguồn tư liệu và kết quả nghiên cứu khoa học. Sự kết nối giữa tư liệu thành văn, nghiên cứu chuyên môn và ký ức cộng đồng góp phần bổ sung cơ sở cho việc nhận diện, làm rõ giá trị của di tích.

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổng hợp, đánh giá các ý kiến, tham luận của nhà khoa học, cơ quan chuyên môn và đại diện cộng đồng địa phương. Những kết quả trao đổi tại hội thảo được xác định là cơ sở quan trọng để xã Gia Lâm tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học, xác định tên gọi, phạm vi và ranh giới bảo vệ di tích. Trên cơ sở đó, địa phương có thêm căn cứ định hướng công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích trong thời gian tới.

Hội thảo không chỉ góp phần tiếp tục làm sáng rõ giá trị lịch sử, cách mạng, văn hóa và khoa học của trận chiến đấu làng Cam năm 1947, mà còn đặt câu chuyện bảo tồn di tích trong mối liên hệ với việc gìn giữ ký ức cộng đồng. Qua nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di tích, những đóng góp, hy sinh của các anh hùng liệt sĩ và người dân trong trận chiến đấu tiếp tục được trân trọng, ghi nhớ. Đây cũng là cơ sở để giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau, gắn gìn giữ di sản với phát triển bền vững của địa phương.

Thùy Châm