Hiện thực hóa mục tiêu phát triển Thủ đô từ cấp gần dân nhất

Nghị quyết số 16-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội được ban hành trong bối cảnh Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về đổi mới mô hình quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và phát huy hiệu quả của chính quyền địa phương hai cấp. Đây là nghị quyết có ý nghĩa chính trị, xã hội và thực tiễn sâu sắc, cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội và Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Điểm nổi bật của Nghị quyết là xác định rõ cấp xã, phường không chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính mà phải trở thành không gian trực tiếp tổ chức phát triển, nơi chuyển hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và định hướng phát triển của Thành phố thành những kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân. Đây cũng là cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết những vấn đề thiết thân của nhân dân và phản ánh rõ nhất chất lượng, hiệu quả của bộ máy quản trị.

Qua gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực. Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị tiếp tục được tăng cường; năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các cấp ủy được nâng lên; niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền ngày càng được củng cố. Kinh tế Thủ đô duy trì đà tăng trưởng, cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực; các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân có nhiều chuyển biến; quốc phòng, an ninh được giữ vững; đối ngoại và hội nhập quốc tế tiếp tục mở rộng, góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Thủ đô.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít yêu cầu mới đối với cấp cơ sở. Ở một số địa bàn, quy mô kinh tế còn nhỏ lẻ, phân tán; phương thức quản trị vẫn nặng về hành chính; chất lượng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ công chưa đồng đều; việc khai thác đất đai, tài sản công và các nguồn lực tại chỗ còn chưa tương xứng với tiềm năng. Bên cạnh đó, áp lực về môi trường, chất lượng đời sống văn hóa, mức độ gắn kết cộng đồng cũng như yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, an ninh mạng và quản trị trên nền tảng số ngày càng lớn.

Những yêu cầu mới đó đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức phát triển ở cấp cơ sở theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả và phục vụ nhân dân. Trong đó, chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân được xác định là thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả quản trị và kết quả phát triển.

Trên tinh thần đó, việc xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" không chỉ nhằm cụ thể hóa những giá trị, mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ngay từ cấp gần dân nhất mà còn tạo cơ sở thực tiễn để kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị địa phương theo hướng dân chủ, kỷ cương, nhân văn và phát triển. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", đưa các chủ trương lớn của Đảng đi vào cuộc sống bằng những kết quả cụ thể, thiết thực từ mỗi xã, phường.

Lấy hạnh phúc và chất lượng sống của Nhân dân làm thước đo phát triển

Một trong những điểm cốt lõi của Nghị quyết số 16-NQ/TU là xác lập quan điểm xuyên suốt trong xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa": mọi chủ trương, chính sách và hoạt động quản trị ở cấp cơ sở đều phải hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân.

Theo đó, phát triển không chỉ được nhìn nhận qua các chỉ số tăng trưởng kinh tế mà còn phải được đánh giá bằng khả năng nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của người dân, xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh, bảo đảm mọi người đều được thụ hưởng thành quả phát triển một cách công bằng, bền vững. Đây cũng là yêu cầu cụ thể hóa tinh thần lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển mà Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định đối với Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Từ định hướng đó, mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" được xây dựng nhằm thể hiện rõ bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất. Người dân vừa là chủ thể tham gia quản trị địa phương, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp các thành quả phát triển. Mọi nhiệm vụ, giải pháp được triển khai đều hướng tới mục tiêu bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau; đồng thời coi sự đồng thuận, mức độ hài lòng và cảm nhận hạnh phúc của nhân dân là tiêu chí quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường. Tăng trưởng kinh tế phải gắn với tiến bộ và công bằng xã hội; phát triển vật chất đi đôi với nâng cao đời sống tinh thần; khai thác hiệu quả các nguồn lực đồng thời bảo vệ môi trường, xây dựng không gian sống xanh, sạch, an toàn và văn minh. Trong quá trình đó, văn hóa và con người được xác định vừa là mục tiêu, vừa là động lực nội sinh để phát triển bền vững.

Song hành với mục tiêu nâng cao chất lượng sống là yêu cầu đổi mới toàn diện phương thức quản trị ở cấp cơ sở. Nghị quyết xác định việc tổ chức lại không gian phát triển theo quy hoạch; sử dụng hiệu quả đất đai, hạ tầng và các nguồn lực tại chỗ; thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với văn hóa, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội.

Đáng chú ý, mô hình được xây dựng trên cơ sở kế thừa truyền thống, phát huy bản sắc văn hiến của Thăng Long - Hà Nội, kết hợp hài hòa giữa những giá trị lịch sử với yêu cầu phát triển hiện đại. Việc triển khai thí điểm phải bảo đảm tinh gọn, thiết thực, khả thi, có thể triển khai ngay, đồng thời có hệ thống tiêu chí để theo dõi, đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng trên cơ sở tổng kết thực tiễn.

Trên cơ sở những quan điểm đó, Nghị quyết xác định mục tiêu tổng quát là xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" nhằm kiểm nghiệm, cụ thể hóa các giá trị và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở; từng bước hình thành mô hình quản trị hiện đại, phục vụ, minh bạch và hiệu quả; phát huy quyền làm chủ của nhân dân; nâng cao chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân; đồng thời hoàn thiện hệ thống tiêu chí, cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện để tạo cơ sở nhân rộng trên phạm vi toàn Thành phố.

Có thể thấy, điểm mới nổi bật của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc xây dựng một mô hình quản trị mới, mà còn ở cách tiếp cận phát triển lấy người dân làm trung tâm một cách toàn diện. Nếu trước đây hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở chủ yếu được đánh giá thông qua việc hoàn thành nhiệm vụ quản lý nhà nước thì với mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa", chất lượng điều hành sẽ được phản ánh trực tiếp qua mức độ thụ hưởng, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân. Đây cũng là cơ sở để từng bước hình thành nền quản trị hiện đại, phục vụ và phát triển, đáp ứng yêu cầu xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc" trong giai đoạn mới.

Triển khai bài bản, tạo nền tảng hoàn thiện mô hình quản trị cơ sở hiện đại

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa", Nghị quyết số 16-NQ/TU xác định sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đổi mới toàn diện phương thức quản trị ở cấp cơ sở trên nền tảng thể chế đồng bộ, nguồn lực phù hợp, chuyển đổi số và sự tham gia tích cực của nhân dân.

Trước hết, Thành phố xác định hoàn thiện thể chế là điều kiện tiên quyết để triển khai mô hình thí điểm. Đây là mô hình mới, chưa có tiền lệ, vì vậy việc rà soát, bổ sung và hoàn thiện các cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù của cấp xã, phường có ý nghĩa quyết định, vừa bảo đảm tuân thủ các quy định hiện hành, vừa tạo không gian cho đổi mới, sáng tạo trong tổ chức thực hiện. Thành phố sẽ bám sát các quy định của Luật Thủ đô năm 2026 để nghiên cứu các cơ chế đặc thù về tổ chức lại không gian phát triển, khai thác hiệu quả các nguồn lực, tăng tính chủ động của địa phương, đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chí và chỉ số đánh giá có khả năng định lượng, đo lường, giám sát trong thực tiễn.

Việc triển khai thí điểm được thực hiện theo lộ trình rõ ràng, có trọng tâm, trọng điểm. Theo Nghị quyết, Thành phố lựa chọn 02 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm để triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa". Việc lựa chọn dựa trên các tiêu chí về điều kiện phát triển, hạ tầng, năng lực quản trị và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị ở cơ sở.

Nghị quyết yêu cầu việc thí điểm phải được chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, dữ liệu, nhân lực, phương thức điều hành và cơ chế phối hợp liên ngành; đồng thời đánh giá đầy đủ tác động đối với kết nối hạ tầng, giao thông, môi trường, dịch vụ công, dân cư, an ninh, trật tự và tổ chức không gian phát triển. Cùng với các địa bàn thí điểm, những xã, phường còn lại cũng được hướng dẫn áp dụng các tiêu chí phù hợp với điều kiện thực tiễn, tạo sự chủ động trong quá trình chuẩn bị, tránh tư tưởng trông chờ hoặc triển khai hình thức.

Lộ trình triển khai được xác định theo từng giai đoạn. Trong năm 2026, Thành phố tập trung xây dựng và ban hành Đề án, hoàn thiện các cơ chế chỉ đạo, điều hành, xác định nhiệm vụ ưu tiên và bố trí nguồn lực. Giai đoạn 2027-2030 triển khai đồng bộ tại các địa bàn thí điểm, thường xuyên kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả theo Bộ tiêu chí để kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp; đồng thời theo dõi việc áp dụng các tiêu chí tại những địa phương khác. Trên cơ sở sơ kết vào năm 2030, Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện, làm căn cứ xem xét mở rộng mô hình; giai đoạn 2031-2035 từng bước nhân rộng đối với các địa bàn đủ điều kiện và tổ chức tổng kết Đề án vào năm 2035.

Một trong những nội dung được Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh là phát triển nguồn nhân lực và đổi mới quản trị. Thành phố sẽ tập trung lựa chọn, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu của mô hình mới; chú trọng nâng cao năng lực quản trị, tư duy đổi mới, kỹ năng điều hành, chuyển đổi số và khả năng tương tác với người dân. Việc đánh giá đội ngũ cán bộ không chỉ căn cứ vào kết quả thực hiện nhiệm vụ mà còn gắn với mức độ hài lòng và chất lượng phục vụ nhân dân.

Cùng với đó, Nghị quyết xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới quản trị ở cấp cơ sở. Thành phố sẽ xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất theo yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, cung cấp dịch vụ công và đánh giá kết quả thực hiện các tiêu chí. Chính quyền số ở cấp xã, phường sẽ được phát triển theo hướng đồng bộ với hệ thống dịch vụ công trực tuyến toàn trình, các nền tảng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân và các công cụ quản trị dựa trên dữ liệu; đồng thời đẩy mạnh "bình dân học vụ số", tạo điều kiện để mọi người dân đều có khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số.

Nghị quyết cũng đề cao vai trò của MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân trong quá trình triển khai mô hình. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trực tiếp tham gia xây dựng, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện; qua đó phát huy quyền làm chủ, tạo sự đồng thuận xã hội và huy động sức mạnh của cộng đồng trong quản trị địa phương.

Để bảo đảm Nghị quyết đi vào cuộc sống, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội phân công rõ trách nhiệm của từng cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trong toàn hệ thống chính trị. Ban Thường vụ Thành ủy lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện việc tổ chức quán triệt, tuyên truyền và kiểm tra, giám sát quá trình triển khai; Đảng ủy UBND Thành phố chủ trì xây dựng Đề án và tổ chức thực hiện; Đảng ủy HĐND Thành phố xem xét các cơ chế, chính sách và nguồn lực thuộc thẩm quyền; Đảng ủy MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, giám sát và phản biện xã hội; các ban Đảng, Văn phòng Thành ủy cùng các cấp ủy trực thuộc, sở, ban, ngành và địa phương chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Việc phân công cụ thể, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, sơ kết và tổng kết theo từng giai đoạn sẽ tạo điều kiện để quá trình thí điểm được triển khai đồng bộ, khách quan, kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp, từng bước hoàn thiện mô hình trên cơ sở tổng kết thực tiễn.

Nghị quyết số 16-NQ/TU không chỉ xác lập định hướng xây dựng mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" mà còn thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng bộ thành phố Hà Nội trong đổi mới phương thức quản trị ở cấp cơ sở, đưa các chủ trương lớn của Đảng đi vào cuộc sống bằng những kết quả cụ thể, thiết thực. Với cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo cao nhất của mọi chính sách và hoạt động quản trị, việc triển khai thí điểm mô hình được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thực tiễn quan trọng để từng bước hoàn thiện mô hình quản trị cơ sở hiện đại, phục vụ, minh bạch và hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc" trong giai đoạn phát triển mới.

Nguyễn Như Quyền