Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Ngô Thị Thanh Hằng tham quan Mô hình chuyên sản xuất nấm công nghệ cao của Công ty CP KMS, huyện Sóc Sơn

Những khó khăn ban đầu

Thành phố Hà Nội triển khai nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới vào thời điểm vừa thực hiện mở rộng địa giới hành chính theo tinh thần Nghị quyết 15 của Quốc hội khóa XII, diện tích tăng gấp 4 lần, trong đó, vùng nông thôn chiếm 80% diện tích và 60% dân số, với nhiều khó khăn phải giải quyết, như: Nông nghiệp chủ yếu vẫn là sản xuất quy mô nhỏ, ruộng đất manh mún; giá trị sản xuất nông nghiệp đạt thấp; việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và thiết bị công nghệ mới vào sản xuất còn hạn chế. Công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch còn nhiều yếu kém. Hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn đầu tư chưa đồng bộ, chưa đáp ứng được yêu cầu phục vụ sản xuất và đời sống Nhân dân. Môi trường khu vực nông thôn ở một số nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng, nhất là các làng nghề...

Đặc biệt, theo kết quả khảo sát vào năm 2009, toàn Thành phố không có xã nào đạt đủ 19 tiêu chí nông thôn mới. Bình quân toàn Thành phố mới  đạt 7 tiêu chí trên một xã. Trong đó, xã đạt cao nhất là 12 tiêu chí. Thu nhập bình quân khu vực nông thôn chỉ 13 triệu đồng/người/năm, có nơi chỉ 8 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn còn tới 7,52%; tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sạch mới chỉ đạt khoảng 32%; tỷ lệ lao động qua đào tạo mới đạt 33%...

Chính vì thế, Thành ủy Hà Nội đã xác định, phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn mà trọng tâm là xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt. Trong 2 nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XV và XVI của Đảng bộ Thành phố (2010-2015 và 2015-2020), Thành ủy Hà Nội đều xác định “Phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân” là chương trình công tác lớn, trọng tâm của toàn khóa, đặt tên là Chương trình số 02-CTr/TU, chỉ đứng sau Chương trình số 01 về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị.

Trên cơ sở đó, HĐND, UBND Thành phố đã ban hành nhiều văn bản để tổ chức thực hiện. Ban Chỉ đạo Phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, từng bước nâng cao đời sống nông dân từ Thành phố đến cơ sở đã được thành lập. Các địa phương đã cụ thể hóa Chương trình 02-CTr/TU thành các nghị quyết, kế hoạch và đề án để triển khai phù hợp, nhằm đạt mục tiêu là phấn đấu đến hết năm 2015 có 160 xã chuẩn nông thôn mới (chiếm 40% tổng số xã), đến hết năm 2020 đạt thêm 120 xã. Giai đoạn 2021 -2030 hoàn thành 121 xã còn lại.

Quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị

Trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, Thành phố được Trung ương lựa chọn xã Thụy Hương, huyện Chương Mỹ là một trong 11 xã làm điểm của Trung ương. Cùng với đó, Thành phố lựa chọn 3 xã (Song Phượng huyện Đan Phượng, Đại Áng huyện Thanh Trì, Mai Đình huyện Sóc Sơn) làm điểm nông thôn mới của Thành phố; chỉ đạo 15 huyện, thị xã còn lại mỗi đơn vị lựa chọn 1 xã để làm điểm xây dựng nông thôn mới, nhằm rút kinh nghiệm để chỉ đạo diện rộng trên địa bàn toàn Thành phố.

Xác định công tác tuyên truyền, quán triệt, nâng cao nhận thức để tạo sự đồng thuận trong xây dựng nông thôn mới là một nhiệm vụ, giải pháp quan trọng, chính vì thế, Hà Nội đã triển khai nhiều hình thức tuyên truyền thiết thực, hiệu quả, gắn với phát động phong trào thi đua “Toàn dân chung sức xây dựng nông thôn mới”. Từ 2010 đến nay, toàn Thành phố đã có trên 85.000 lượt cán bộ được tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới các cấp từ Thành phố đến huyện, xã và các thôn. 

Thành phố cũng tập trung hoàn thành công tác quy hoạch, lập đề án xây dựng nông thôn mới. Tiếp đến là hoàn thành cơ bản công tác dồn điền, đổi thửa và cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp - một vấn đề rất khó và phức tạp. Đến nay, toàn Thành phố thực hiện dồn điền, đổi thửa được 79.454,3/75.980,1ha (đạt 104,6%). Mỗi hộ gia đình trước dồn điền, đổi thửa trung bình có từ 10 - 15 ô, thửa thì đến nay, chủ yếu chỉ còn 1-2 ô, thửa. Cùng với đó, các huyện, thị xã đã cơ bản cấp xong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ dân sau dồn điền đổi thửa, tạo điều kiện cho các hộ nông dân liên doanh, liên kết, sản xuất theo hướng chuyên canh, ứng dụng khoa học kỹ thuật và ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp.

Đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn được nâng lên rõ nét

Trong 10 năm qua, tổng kinh phí huy động thực hiện Chương trình 02 của Thành ủy đạt trên 76,4 nghìn tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương là 58 tỷ đồng; ngân sách Thành phố gần 26 nghìn tỷ đồng; ngân sách cấp huyện trên 32,2 nghìn tỷ đồng; ngân sách cấp xã trên 3,4 nghìn tỷ đồng. Đáng chú ý, nguồn vốn huy động ngoài ngân sách trong giai đoạn này đạt trên 14,7 nghìn tỷ đồng.

Từ nguồn lực trên, Thành phố đã triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội, phục vụ sản xuất và nâng cao đời sống của Nhân dân. Trong 10 năm qua, toàn Thành phố đã làm mới 368km, nâng cấp cải tạo trên 5,5 nghìn km đường giao thông nông thôn; xây mới trên 1,8 nghìn km kênh mương cấp 3… Đặc biệt, toàn Thành phố đã xây dựng mới 481 trường, nâng cấp cải tạo 987 trường Trung học cơ sở, Tiểu học mà mầm non đạt chuẩn...

Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng bình quân của giá trị sản xuất nông lâm thủy sản đạt bình quân 3,34%/năm. Cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông nghiệp chuyển dịch tích cực. Năm 2018, lĩnh vực trồng trọt chiếm 41,24%, giảm 2,18% so với năm 2010; chăn nuôi chiếm 46,34%, tăng 0,38% so với năm 2010; thủy sản chiếm 8,02%, tăng 1,03% so với năm 2010... Giá trị sản xuất nông nghiệp thực tế năm 2018 đạt 259 triệu đồng/ha/năm, vượt trước 2 năm mục tiêu Chương trình đề ra (250 triệu đồng/ha/năm), tăng 117 triệu đồng/ha/năm so với năm 2010 (133 triệu đồng/ha/năm). Toàn Thành phố cũng có 133 mô hình ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, với giá trị sản xuất bình quân đạt từ 0,5-1 tỷ đồng/ha/năm. Cùng với đó, đã hình thành 134 mô hình liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ trong sản xuất nông nghiệp.

Mô hình trồng hoa lan tại Hợp tác xã Đan Hoài, huyện Đan Phượng

Đời sống nông dân không ngừng được cải thiện và nâng cao, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2018 đạt 46,5 triệu đồng/người/năm (tăng 33,5 triệu đồng so với năm 2010 là 13 triệu đồng/người/năm). Tỷ lệ hộ nghèo của Thành phố đã giảm từ 3,64% (đầu năm 2016) xuống còn 1,16% (cuối năm 2018), trong đó tỷ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn giảm xuống còn còn 1,81% theo chuẩn mới. Ngoài ra, từ năm 2016 đến nay, Thành phố đã tập trung hỗ trợ xây sửa nhà ở cho 8 nghìn người có công với cách mạng và 4.166 nhà ở cho hộ nghèo khu vực nông thôn. Cuối năm 2018, Thành phố đã cơ bản hoàn thành việc xây dựng sửa nhà cho gia đình chính sách, người có công và hộ nghèo. Toàn Thành phố không còn hộ gia đình phải sinh sống trong nhà dột nát.

Về kết quả xây dựng nông thôn mới, nếu như năm 2010, khi bắt đầu triển khai Chương trình, cả Thành phố chưa có xã đạt chuẩn nông thôn mới thì đến hết năm 2015, toàn Thành phố có 1 huyện Đan Phượng được Thủ tướng Chính phủ công nhận huyện nông thôn mới và 201/386 xã đạt chuẩn nông thôn mới (chiếm 52,07% tổng số xã, vượt 12,07% so với mục tiêu đề ra). Giai đoạn 2, từ năm 2016 đến nay, Thành phố đã có thêm 5 huyện là: Đông Anh, Thanh Trì, Hoài Đức, Quốc Oai và Gia Lâm được Thủ tướng Chính phủ công nhận huyện nông thôn mới và có thêm 155 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Như vậy, kết thúc năm 2019, toàn Thành phố đã có 6/18 huyện (đạt trên 33%) được công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới; có 356 xã (92%) được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, vượt kế hoạch trước 2 năm so với mục tiêu, trong đó, có 3 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao.

Xây dựng những miền quê đáng sống

Theo đánh giá của Thủ tướng Chính Phủ Nguyễn Xuân Phúc, chương trình xây dựng nông thôn mới của Hà Nội đạt kết quả tích cực, rõ nét, toàn diện, ấn tượng. Đời sống người dân nông thôn được cải thiện đáng kể, cao hơn mức bình quân cả nước. Những kết quả đó là do thành phố Hà Nội đã coi đây là chương trình trọng tâm, xuyên suốt để thống nhất chỉ đạo trong hai nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ Thành phố (2010-2015 và 2015-2020). Cũng từ đó, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã thực sự là luồng gió đổi mới tích cực cho sự phát triển toàn diện vùng nông thôn Thủ đô.

Thủ tướng Chính phủ cũng cho rằng, khu vực nông nghiệp, nông thôn của Hà Nội còn tiềm năng rất lớn, chính vì thế cần tiếp tục phát triển, đưa nông nghiệp Hà Nội phải trở thành một nền nông nghiệp hiện đại trong khu vực và trên thế giới. Phải tiếp tục xây dựng vùng nông thôn xanh, đẹp, một miền quê đáng sống, một không gian kinh tế nông thôn với thế mạnh đất trăm nghề gắn chặt với các lễ hội, nét đẹp văn hoá, để cùng với nông nghiệp sạch, hữu cơ đặc trưng tạo nên không gian du lịch hấp dẫn trong một bức tranh tổng thể phát triển Thủ đô; là sự đặc trưng vùng nông thôn đồng bằng châu thổ sông Hồng, để người nông dân Thủ đô có thu nhập cao, khá giả, tiến tới giàu có, không chỉ giàu về vật chất mà có đời sống tinh thần phong phú.

Xây dựng nông thôn mới nâng cao tại Đan Phượng

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình 02-CTr/TU Ngô Thị Thanh Hằng khẳng định: Xây dựng nông thôn mới là một chặng đường dài trong lộ trình phát triển của Thủ đô, có thể nói có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc. Thành công hôm nay tiếp tục mở ra chặng đường mới để Hà Nội xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, nhằm mục tiêu nâng cao hơn nữa đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân.

Năm 2020 và giai đoạn tiếp theo, Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng tái cơ cấu ngành, ứng dụng công nghệ cao, tạo ra sản phẩm sạch bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, phát triển nông nghiệp đô thị sinh thái, tăng cường liên kết tạo ra chuỗi giá trị trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Trong xây dựng nông thôn mới, phát triển đồng bộ, hiện đại hóa từng bước kết cấu hạ tầng nông thôn gắn với định hướng phát triển đô thị. Tiếp tục chỉ đạo các xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới, chuẩn nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Phấn đấu đến năm 2025, Thành phố có ít nhất 1 huyện đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; 30% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 15% số xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực nông thôn được đầu tư đồng bộ, đáp ứng cơ bản yêu cầu phát triển sản xuất và phục vụ đời sống nhân dân. Hệ thống chính trị vững mạnh; an ninh, trật tự và an toàn xã hội được bảo đảm.

“Tự hào về những kết quả xây dựng nông thôn mới của Thành phố Hà Nội trong 10 năm qua, chúng ta tin tưởng rằng, thời gian tới, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương; sự quyết tâm, sáng tạo của các cấp ủy, chính quyền các cấp, sự đồng thuận, tích cực tham gia của các tầng lớp Nhân dân, Chương trình xây dựng nông thôn mới của thành phố Hà Nội tiếp tục đạt được nhiều kết quả to lớn và toàn diện hơn nữa, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội giàu đẹp, văn minh”, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Ngô Thị Thanh Hằng khẳng định.

Toàn Lương - Hải Linh