Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong trao chứng nhận cho các đơn vị cho các đơn vị đồng hành cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội. Ảnh: Lê Hải/HNP

1. Thành tích dẫn đầu PII 2026 là kết quả của một quá trình chuyển đổi tư duy và hành động rõ nét. Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội đã xác định khoa học công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ, mà phải trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hình thành mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô.

Sự thay đổi quan trọng nhất nằm ở cách đặt vấn đề. Thay vì để nhiệm vụ khoa học công nghệ hình thành chủ yếu từ đề xuất của các chủ thể nghiên cứu, Thành phố đã chủ động công bố Danh mục 30 “Bài toán lớn” giai đoạn 2026-2030. Đó là những vấn đề mang tính liên ngành, quy mô lớn của một đô thị đặc thù: ùn tắc giao thông, ngập úng, kiểm soát phát thải, an toàn thực phẩm, kinh tế dữ liệu, sản xuất thông minh, logistics, nông nghiệp công nghệ cao… Mỗi bài toán được cấu trúc theo hướng vấn đề thực tế - câu hỏi công nghệ - sản phẩm dự kiến, mở không gian rộng lớn để doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia cùng tham gia tìm lời giải. Đến tháng 9-2026, khoảng 160 đề xuất đặt hàng đã được tiếp nhận. Đây là cách tiếp cận mới, kéo đổi mới sáng tạo gần hơn với nhu cầu phát triển thực tiễn.

Song song với đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể. Thành phố hiện có 226 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và khoảng 10.996 doanh nghiệp công nghệ số. Các thiết chế quan trọng lần lượt ra đời: Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội, Chợ Chuyển đổi số, Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội (ra mắt tháng 2-2026), Quỹ Đầu tư mạo hiểm theo mô hình hợp tác công - tư với quy mô tối đa 1.200 tỷ đồng. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) theo Nghị quyết 26/2026/NQ-HĐND cũng đã bắt đầu vận hành, với hai dự án được phép thử nghiệm, trong đó có hệ thống giao thông tự hành của Phenikaa-X.

Những kết quả trên khẳng định quyết tâm chính trị cao của lãnh đạo thành phố. Nhà nước không làm thay thị trường, mà tập trung tạo môi trường, đặt bài toán, kết nối nguồn lực và mở đường để doanh nghiệp đưa công nghệ vào thực tế. Đây chính là điều kiện thuận lợi để Hà Nội tiếp tục vươn lên, từng bước chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào năng suất tổng hợp, tri thức và công nghệ - nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững trong giai đoạn mới.

2. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, vị trí dẫn đầu PII 2026 mới chỉ phản ánh một phần năng lực đổi mới sáng tạo của Thủ đô, chứ chưa phải là mục tiêu cuối cùng. Bản thân thành phố cũng xác định rõ, những con số đáng ghi nhận chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, sản phẩm công nghệ nhiều hơn, giao dịch công nghệ thực chất hơn và những giá trị kinh tế - xã hội cụ thể hơn.

Các công cụ then chốt vẫn đang ở giai đoạn khởi động. Cơ chế sandbox mới tiếp nhận bốn hồ sơ chính thức và chỉ có hai dự án được phép thử nghiệm. Quỹ Đầu tư mạo hiểm mới hoàn thành góp vốn đợt 1 với 55 tỷ đồng. Trung tâm Đổi mới sáng tạo mới đi vào hoạt động. Hệ thống hỗ trợ còn chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ ở quy mô lớn.

Khoảng cách giữa năng lực đo được bằng chỉ số và giá trị thực tế vẫn còn rộng. Số lượng doanh nghiệp khoa học công nghệ và startup khá ấn tượng, nhưng tỷ lệ thương mại hóa, số lượng sản phẩm công nghệ thực sự đi vào thị trường và đóng góp trực tiếp vào tăng năng suất lao động chưa tương xứng. Việc đặt hàng từ “bài toán lớn” mới ở mức tiếp nhận đề xuất; quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng và nhân rộng vẫn còn dài và nhiều trở ngại.

Tính liên kết trong hệ sinh thái cũng chưa thật sự chặt chẽ. Sự phối hợp giữa “3 nhà” đôi lúc còn thiếu đồng bộ, dẫn đến nguy cơ đứt gãy trong chuỗi đổi mới. Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời, vị trí dẫn đầu dễ trở thành điểm đến thay vì điểm xuất phát, và đổi mới sáng tạo khó lòng trở thành động lực tăng trưởng thực chất.

Những hạn chế trên không phủ nhận thành tựu đã đạt được, nhưng đòi hỏi cái nhìn tỉnh táo. Trong bối cảnh cả nước đặt mục tiêu tăng trưởng cao, Hà Nội với vị thế Thủ đô càng không thể hài lòng với những kết quả bước đầu.

Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng trao chứng nhận cho các đơn vị đồng hành cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội. Ảnh: Phạm Linh/HNP

3. Vậy, cần làm gì để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới? Để đưa đổi mới sáng tạo trở thành nguồn động lực mới cho phát triển và tăng trưởng cao, bền vững, Hà Nội cần tập trung vào những giải pháp mang tính chiến lược và quyết liệt.

Trong đó, cần đẩy nhanh chuyển hóa “bài toán lớn” thành sản phẩm và giải pháp thực tế. Danh mục 30 bài toán phải được cụ thể hóa thành các nhiệm vụ khoa học công nghệ có lộ trình rõ ràng, gắn với sản phẩm dự kiến, thời gian thử nghiệm và khả năng ứng dụng. Ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá về năng suất và giải quyết điểm nghẽn đô thị. Mỗi sản phẩm công nghệ sau khi thử nghiệm thành công cần được hỗ trợ đưa vào thị trường, tạo giá trị kinh tế – xã hội đo lường được.

Đồng thời, phải hoàn thiện và nhân rộng các cơ chế thử nghiệm, vốn và kết nối. Cơ chế sandbox cần được vận hành hiệu quả hơn, rút ngắn thời gian thẩm định, mở rộng không gian thử nghiệm và tạo điều kiện để nhiều công nghệ mới được đánh giá trong điều kiện thực tế. Quỹ Đầu tư mạo hiểm phải phát huy đúng vai trò vốn mồi, thu hút mạnh nguồn lực xã hội. Trung tâm Đổi mới sáng tạo cần trở thành mắt xích kết nối thực sự giữa bài toán của thành phố, năng lực của viện nghiên cứu, trường đại học và nhu cầu của doanh nghiệp.

Ngoài ra, phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái. Đổi mới sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp tăng năng suất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp lớn đồng hành với startup, tạo chuỗi giá trị, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và số hóa toàn diện. Đồng thời, tiếp tục phát triển Sàn Giao dịch công nghệ và các sàn hỗ trợ khác để giao dịch công nghệ trở thành hoạt động thực chất, không mang tính hình thức.

Xây dựng và vận hành mô hình tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo phải đi vào thực chất. Thành phố cần chuyển dần từ tăng trưởng dựa nhiều vào vốn và lao động sang tăng trưởng dựa vào năng suất tổng hợp (TFP), tri thức và công nghệ. Các chỉ số đo lường hiệu quả phải gắn với đóng góp thực tế của khoa học công nghệ vào GRDP, số lượng sản phẩm công nghệ được thương mại hóa, mức độ tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Thủ đô.

Cuối cùng, phải duy trì quyết tâm chính trị cao và sự đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị. Đổi mới sáng tạo phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, không phải là phong trào ngắn hạn. Sự chỉ đạo quyết liệt từ lãnh đạo thành phố, sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành, phường, xã và sự tham gia chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, nhà khoa học sẽ quyết định thành công.

Vị trí dẫn đầu Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương năm 2026 đã khẳng định năng lực và quyết tâm của Hà Nội. Nhưng thành tựu ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng cao và bền vững của Thủ đô. Hành trình phía trước còn dài và không ít gian nan. Với truyền thống năng động, sáng tạo và quyết tâm chính trị đã được chứng minh, Hà Nội hoàn toàn có cơ sở để biến khát vọng thành hiện thực, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Phan Lâm - Linh Vũ