Công trình hồ Yên Nghĩa 1 đã được hoàn thành, đưa vào vận hành phục vụ tiêu thoát nước

Xóa nhiều "điểm đen", rút ngắn thời gian rút nước

Hệ thống thoát nước của Hà Nội vốn chịu gánh nặng lịch sử từ quá trình đô thị hóa nhanh, thiếu đồng bộ giữa các khu vực cũ và mới, cùng sự suy giảm không gian tự nhiên dành cho tích trữ nước. Nhận thức rõ điều này, Thành ủy, HĐND và UBND thành phố Hà Nội đã không chọn giải pháp tình thế, bị động ứng phó mà xác định chống ngập úng là nhiệm vụ hạ tầng trọng tâm, đòi hỏi tư duy tổng thể và tinh thần hành động khẩn trương.

Thời gian qua, Thành phố đã chỉ đạo sát sao các sở, ngành, chính quyền địa phương và đơn vị chuyên trách rà soát toàn bộ hệ thống thoát nước trên phạm vi toàn địa bàn. Hàng loạt cuộc họp tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và nguồn vốn được triển khai với tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, nhằm đưa các dự án chống ngập cấp bách về đích sớm nhất.

Kênh La Khê là tuyến dẫn nước chính phục vụ Trạm bơm Yên Nghĩa. Ảnh: Đỗ Bắc

Sự quyết liệt ấy được cụ thể hóa bằng việc tập trung nguồn lực khánh thành và đưa vào vận hành chuỗi dự án công trình thoát nước khẩn cấp ngay trước cao điểm mùa mưa bão năm nay. Các công trình trọng điểm này không chỉ tập trung tăng công suất cho các trạm bơm đầu mối, cải tạo mở rộng lòng xả các kênh dẫn chính mà còn giải quyết triệt để các vị trí "thắt cổ chai" kỹ thuật - vốn là nguyên nhân gây dội ngược nước vào khu vực nội đô trong nhiều năm.

Song song với việc nâng cấp hạ tầng "cứng", Hà Nội đã tạo bước đột phá trong việc vận hành hạ tầng "mềm". Chuyển đổi số và công nghệ điều hành thông minh được ứng dụng sâu rộng vào công tác chống ngập. Hệ thống cảm biến đo mực nước tự động tại các hồ điều hòa, hố ga kết hợp với bản đồ cảnh báo ngập úng số hóa theo thời gian thực đã giúp Trung tâm điều hành chủ động đưa ra kịch bản ứng phó từ sớm.

Trước mỗi đợt mưa bão lớn, Thành phố đã chủ động vận hành quy trình hạ mực nước đệm tại hệ thống hồ điều hòa và các trục sông tiêu thoát chính. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa lực lượng thoát nước, cảnh sát giao thông, công an địa bàn cùng sự chủ động túc trực 24/24h của hàng nghìn công nhân tại các "điểm đen" úng ngập đã giúp dòng chảy được khơi thông, giao thông được phân luồng từ sớm, hạn chế tối đa nguy cơ ùn tắc và mất an toàn cho người dân.

Nỗ lực không mệt mỏi của chính quyền Thành phố đã mang lại những quả ngọt đầu tiên, được ghi nhận trực tiếp qua thực tế sinh hoạt của người dân Thủ đô. Tại các khu vực từng được coi là "điểm đen" ngập úng kinh niên mỗi khi mưa lớn như tuyến đường Đại lộ Thăng Long (đoạn qua các hầm chui), đường Tố Hữu, Dương Đình Nghệ, Nguyễn Trãi, hay khu vực Chân Cầu Vĩnh Tuy..., hiệu quả của các giải pháp mới đã hiện hữu rõ nét.

Nếu như trước đây, chỉ cần một trận mưa kéo dài trên 1-2 tiếng với lượng mưa khoảng 70-100mm, các khu vực này đã chìm trong biển nước, thời gian chia cắt và ngập lụt kéo dài từ 4 đến 8 tiếng đồng hồ, thì nay kịch bản đó đã thay đổi đáng kể. Nhờ sự kết hợp giữa việc đưa các dự án khẩn cấp vào vận hành và công tác điều tiết nước đệm chủ động, nước tại các điểm này đã tiêu thoát nhanh hơn rất nhiều. Hầu hết các khu vực trọng điểm chỉ còn ghi nhận tình trạng ứ đọng cục bộ và nước rút hoàn toàn chỉ sau khoảng 30 đến 60 phút khi mưa ngớt.

Sự cải thiện này không chỉ giảm thiểu tối đa thiệt hại về tài sản của người dân, hạn chế tình trạng xe chết máy hay ùn tắc giao thông kéo dài, mà còn giúp nhịp sống đô thị nhanh chóng trở lại trạng thái bình thường sau bão lũ. Đây là bằng chứng sinh động nhất phản ánh năng lực quản lý, điều hành và hiệu quả của các khoản đầu tư công mà Thành phố đã tập trung triển khai.

7 tổ máy của Trạm bơm Yên Nghĩa vận hành hết công suất tiêu thoát nước ra sông Nhuệ. Ảnh: Đỗ Bắc

Thừa nhận thực tế để giải quyết căn cơ, bền vững

Mặc dù những kết quả bước đầu là rất đáng ghi nhận, nhưng nhìn nhận một cách khách quan, năng lực tiêu thoát nước của Hà Nội vẫn chưa đạt đến mức độ bền vững lý tưởng để đáp ứng hoàn toàn kỳ vọng của nhân dân, đặc biệt trước những dị thường của thời tiết do biến đổi khí hậu.

Hệ thống thoát nước nội thành hiện nay về cơ bản mới chỉ gánh được các trận mưa có cường độ trung bình dưới 70mm/h. Khi phải đối mặt với các trận mưa cực đoan có cường độ vượt ngưỡng 100-150mm/h trút xuống trong thời gian ngắn, việc xuất hiện các điểm ngập cục bộ trên diện rộng vẫn là thách thức khó tránh khỏi. Thêm vào đó, sự mất cân đối giữa tốc độ phát triển các khu đô thị mới với tiến độ hoàn thiện hệ thống hạ tầng thoát nước khung, sự chậm trễ trong khớp nối lưu vực giữa nội thành và ngoại thành (như lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy, sông Cầu Bây) vẫn đòi hỏi thời gian và nguồn lực lớn để giải quyết dứt điểm.

Thành phố Hà Nội hoàn toàn không tự thỏa mãn hay dừng lại ở những kết quả ban đầu. Việc nhìn nhận thẳng thắn các hạn chế chính là cơ sở để Thành phố tiếp tục kiên trì thực hiện kế hoạch tổng thể, căn cơ và dài hạn hơn cho giai đoạn 2026-2030.

Theo định hướng quy hoạch và phát triển hạ tầng, Hà Nội đang ráo riết triển khai các giải pháp mang tính chiến lược bền vững. Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện chuỗi trạm bơm đầu mối quy mô lớn, mở rộng và nạo vét toàn bộ các trục sông tiêu chính, đồng thời bổ sung thêm hàng loạt hồ điều hòa theo quy hoạch để tăng tối đa dung tích trữ nước tự nhiên. Đặc biệt, nghiên cứu xây dựng các bể điều hòa ngầm cỡ lớn tại các khu vực mật độ xây dựng cao trong nội đô lịch sử - giải pháp đã thành công tại nhiều đô thị lớn trên thế giới - cũng đang được xem xét áp dụng thực tế.

Cùng với đó, công tác quản lý quy hoạch đô thị sẽ được siết chặt hơn bao giờ hết. Thành phố kiên quyết yêu cầu các chủ đầu tư khu đô thị mới phải tuân thủ nghiêm ngặt cao độ nền và đấu nối hoàn chỉnh hệ thống thoát nước nội khu vào hệ thống thoát nước chung của khu vực trước khi đưa vào vận hành, chấm dứt tình trạng “đô thị mới ngập, khu dân cư cũ chịu trận”.

Nỗ lực nâng cao năng lực thoát nước của Hà Nội là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, nguồn lực lớn và quyết tâm chính trị cao độ. Những chuyển biến tích cực trong mùa mưa bão năm nay cùng các dự án khẩn cấp vừa đưa vào khai thác đã chứng minh: Hà Nội đang đi đúng hướng với một lộ trình bài bản, khoa học và thực chất.

Tuy nhiên, bài toán chống ngập úng không chỉ là trách nhiệm riêng của chính quyền hay ngành thoát nước. Sự đồng lòng của toàn thể nhân dân Thủ đô đóng vai trò vô cùng quan trọng. Mỗi hành động nhỏ như nâng cao ý thức không vứt rác thải nhựa xuống hố ga, không tự ý san lấp dòng chảy, sông hồ hay tự giác tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường sống đều là sự hỗ trợ thiết thực nhất đối với hạ tầng Thành phố.

Kết quả bước đầu đã hiện hữu, những nút thắt lớn đang dần được tháo gỡ. Với tầm nhìn dài hạn, sự đầu tư mạnh mẽ và tinh thần hành động vì nhân dân, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng rằng, hệ thống thoát nước của Thủ đô sẽ ngày càng hoàn thiện, vững vàng trước mọi thử thách của thiên nhiên, xứng đáng là một đô thị văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Phan Lâm - Linh Vũ