Quy định ban hành kèm theo Quyết định số 120/2026/QĐ-UBND bao quát các nội dung từ kiểm kê, xếp hạng, hủy bỏ xếp hạng đến bổ sung, chỉnh sửa hồ sơ khoa học, điều chỉnh khu vực bảo vệ di tích. Các hoạt động quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị; bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích và gắn biển địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến cũng được xác định cụ thể trong phạm vi điều chỉnh.

Đối tượng áp dụng gồm cơ quan nhà nước, đơn vị được giao quản lý di tích theo phân cấp; tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu, người quản lý, sử dụng di tích hoặc tham gia các hoạt động liên quan đến quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị, bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Qua đó, thành phố thiết lập cơ sở thống nhất trong tổ chức thực hiện, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý và bảo vệ di tích.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt của Quy định là công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích phải tuân thủ Điều 6 Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15. Việc quản lý được thực hiện thống nhất, gắn với phân cấp, phân quyền và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân theo thẩm quyền; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong quá trình triển khai nhiệm vụ.

Cùng với yêu cầu quản lý thống nhất, Quy định nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch và phát huy quyền, trách nhiệm của cộng đồng, tổ chức, cá nhân trong tham gia gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Đây là cơ sở để tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn, gắn trách nhiệm quản lý nhà nước với vai trò của các chủ thể trực tiếp quản lý, sử dụng và hưởng lợi từ giá trị di sản.

Đáng chú ý, chuyển đổi số được xác định là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm đổi mới phương thức quản lý di tích. Thành phố yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ; xây dựng, thường xuyên cập nhật và khai thác cơ sở dữ liệu về di tích, phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như hoạt động bảo vệ, giới thiệu và phát huy giá trị di tích.

Về tổ chức thực hiện, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND cấp xã có trách nhiệm phân công cụ thể nhiệm vụ cho các phòng, ban, đơn vị trực thuộc; xây dựng kế hoạch triển khai công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di tích thuộc phạm vi quản lý. Việc phân công phải gắn với trách nhiệm cụ thể, tạo sự thống nhất trong quá trình triển khai từ cấp thành phố đến cơ sở.

Các cơ quan, đơn vị tham gia quản lý di tích đồng thời có trách nhiệm kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; thực hiện đầy đủ, kịp thời chế độ thông tin, báo cáo với cơ quan quản lý nhà nước cấp trên. Quá trình thực hiện phải tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, hạn chế những khoảng trống hoặc chồng chéo trong thực hiện nhiệm vụ.

Quyết định số 120/2026/QĐ-UBND có hiệu lực từ ngày 1-9-2026, thay thế Quyết định số 48/2016/QĐ-UBND ngày 17-11-2016 và Quyết định số 31/2021/QĐ-UBND ngày 29-12-2021 của UBND thành phố Hà Nội. Việc ban hành quy định mới tạo cơ sở để nâng cao chất lượng quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị hệ thống di tích, gắn công tác bảo tồn với phân cấp, phân quyền, trách nhiệm của cộng đồng và yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Nguyễn Như Quyền