Chỉ thị xác định quản lý chất thải rắn xây dựng phải được thực hiện đồng bộ từ khâu phát sinh, thu gom, vận chuyển đến xử lý, tái chế và tái sử dụng. Các cơ quan, đơn vị, địa phương có trách nhiệm rà soát đầy đủ nhiệm vụ được UBND thành phố giao tại Quyết định số 3032/QĐ-UBND ngày 16-6-2026, Kế hoạch số 267/KH-UBND ngày 8-7-2026 và các văn bản liên quan, bảo đảm tiến độ và chất lượng thực hiện.

Quá trình triển khai phải quán triệt phương châm “6 rõ, 1 xuyên suốt”, gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ hiệu quả và một nhiệm vụ - một đầu mối xuyên suốt. Qua đó, thành phố yêu cầu xác định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc thiếu đầu mối chịu trách nhiệm trong quản lý chất thải rắn xây dựng.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là ưu tiên tái chế, tái sử dụng chất thải rắn xây dựng và gia cố đất ngay tại công trường. Các dự án phải tận dụng tối đa cốt nền tự nhiên, hạn chế đào bỏ nền rồi vận chuyển đất đi nơi khác; tăng sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu xanh, thân thiện với môi trường trong các công trình sử dụng vốn nhà nước và khuyến khích áp dụng đối với công trình ngoài ngân sách.

Việc quản lý chất thải rắn xây dựng đồng thời được gắn chặt với ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Thành phố yêu cầu thực hiện định vị GPS, lắp đặt camera giám sát đối với phương tiện vận chuyển, kết nối và chia sẻ dữ liệu để kiểm soát khối lượng chất thải, lộ trình vận chuyển cũng như địa điểm tiếp nhận, xử lý.

Chủ đầu tư phải xây dựng phương án quản lý chất thải rắn xây dựng theo vòng đời ngay từ giai đoạn khảo sát, thiết kế thay vì chỉ xử lý khi chất thải đã phát sinh. Quá trình giao nhận phải được kiểm soát thông qua phiếu giao nhận, chứng từ cân xác nhận, dữ liệu GPS, camera và hồ sơ nghiệm thu sản phẩm tái chế, tạo cơ sở kiểm soát chặt chẽ dòng chất thải từ nơi phát sinh đến điểm xử lý.

Cùng với siết chặt quản lý, Hà Nội yêu cầu tăng tốc xây dựng năng lực xử lý chất thải rắn xây dựng. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan đôn đốc chủ đầu tư Dự án Nhà máy xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng tại Dục Tú, Đông Anh, có công suất 2.000 tấn/ngày, bảo đảm khởi công trước ngày 15-8-2026.

Tại khu vực Mê Linh, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc và các đơn vị liên quan nghiên cứu, rà soát phương án mở rộng Khu xử lý chất thải tại xã Tiến Thắng. Dự án được xác định công suất 480 tấn/ngày trong giai đoạn 1 và 960 tấn/ngày trong giai đoạn 2; việc lựa chọn nhà đầu tư phải hoàn thành trước ngày 15-8-2026, hướng tới hình thành khu xử lý chất thải rắn xây dựng quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu lâu dài của thành phố.

Đối với nhu cầu tập kết, xử lý trước mắt, các sở chuyên ngành được giao rà soát cụ thể những vị trí do UBND các xã đề xuất tại Bát Tràng, Hồng Vân, Phúc Thịnh, Phù Đổng, Trung Giã, Đại Xuyên, Thư Lâm, Phú Xuyên, Đại Thanh và Đa Phúc. Trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, các địa phương được thực hiện cho thuê đất ngắn hạn để làm điểm tập kết, xử lý tạm thời với thời hạn không quá 5 năm.

Để tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm tái chế, Sở Xây dựng có trách nhiệm xây dựng lộ trình tăng tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình sử dụng vốn nhà nước, đồng thời xem xét áp dụng đối với công trình ngoài ngân sách. Việc mở rộng sử dụng vật liệu tái chế được gắn với yêu cầu hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, định mức và đơn giá để bảo đảm đủ cơ sở triển khai trong thực tế.

Theo đó, Sở Xây dựng phải quy định rõ tiêu chuẩn Việt Nam, định mức, đơn giá đối với từng hạng mục công trình và từng loại vật liệu tái chế, phục vụ công tác thiết kế và lập dự toán. Đối với những công tác tái chế, gia cố chưa có định mức, đơn giá riêng, Sở Xây dựng chủ trì rà soát, hướng dẫn cụ thể tiêu chuẩn áp dụng và phương án lập giá để các chủ đầu tư có căn cứ quản lý chi phí.

Thành phố cũng yêu cầu nghiên cứu hình thành các đầu mối tập kết quy mô lớn thay cho tình trạng phân tán. Sở Xây dựng được giao đề xuất 4 điểm tập kết tập trung, trong đó có 1 điểm tại xã Vật Lại và 1 điểm tại xã Trung Giã, phục vụ nhu cầu lưu chứa, trung chuyển và xử lý chất thải rắn xây dựng.

Đối với lượng đất đào đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, Sở Xây dựng hướng dẫn các chủ đầu tư xác định vị trí tiếp nhận để có thể sử dụng trực tiếp; riêng đất hữu cơ, đất màu được định hướng tận dụng phục vụ trồng cây. Việc phân loại, tái sử dụng ngay những vật liệu còn giá trị nhằm giảm khối lượng phải vận chuyển, xử lý, đồng thời hạn chế khai thác thêm tài nguyên phục vụ xây dựng.

Song song với hoàn thiện hạ tầng và thúc đẩy tái chế, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm được tăng cường. Công an thành phố được yêu cầu chỉ đạo các phòng nghiệp vụ và công an cơ sở tăng cường trinh sát, theo dõi, kiểm tra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi đổ trộm chất thải rắn xây dựng trên địa bàn.

Thông qua Chỉ thị số 18/CT-UBND, Hà Nội hướng tới thay đổi phương thức quản lý chất thải rắn xây dựng từ xử lý phần ngọn sang kiểm soát toàn bộ quá trình phát sinh, vận chuyển, tái chế và tái sử dụng. Việc kết hợp công nghệ giám sát, mở rộng năng lực xử lý và tăng tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế được kỳ vọng góp phần tiết kiệm tài nguyên, chống lãng phí, giảm ô nhiễm môi trường và phục vụ mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, đô thị “sáng - xanh - sạch - đẹp”.

Nguyễn Như Quyền