Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khai mạc và tham quan triển lãm

Hệ thống Văn Miếu, Văn từ, Văn chỉ là bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, phản ánh quá trình hình thành, phát triển của nền giáo dục Nho học qua nhiều thế kỷ. Từ trung tâm giáo dục của quốc gia đến các địa phương, hệ thống di tích này góp phần lưu giữ truyền thống hiếu học, tinh thần trọng đạo, trọng người tài và những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Triển lãm giới thiệu gần 100 hình ảnh, tư liệu và hiện vật, tập trung làm nổi bật lịch sử hình thành, những giá trị tiêu biểu của Văn Miếu - Quốc Tử Giám Thăng Long và Văn Miếu Diên Khánh. Qua đó, làm rõ sự kết nối giữa Văn Miếu của quốc gia với hệ thống Văn Miếu địa phương, thể hiện sức lan tỏa của truyền thống hiếu học và nền văn hiến Việt Nam trên phạm vi cả nước.

Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng Văn Miếu tại kinh thành Thăng Long để thờ Khổng Tử và các bậc Tiên thánh, Tiên hiền. Năm 1076, vua Lý Nhân Tông thành lập Quốc Tử Giám - trường quốc học đầu tiên của Việt Nam. Trải qua gần một thiên niên kỷ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và là nơi đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước.

Từ mô hình Văn Miếu Thăng Long, nhiều Văn Miếu được xây dựng tại các địa phương nhằm truyền bá đạo học, phát triển giáo dục và tôn vinh hiền tài. Văn Miếu Diên Khánh được xây dựng năm 1803 dưới triều Nguyễn, là một trong số ít Văn Miếu cấp tỉnh còn được bảo tồn đến nay. Sau nhiều lần di dời, trùng tu, đặc biệt là đợt đại trùng tu năm 2008, di tích hiện nằm trên khuôn viên gần 1,8ha với các hạng mục kiến trúc truyền thống như Nghi môn, Nhà bia, Tiền tế, Chính điện, Tả vu và Hữu vu.

Triển lãm được bố cục thành 4 chủ đề gồm: Văn Miếu - Quốc Tử Giám Thăng Long; Quốc Tử Giám - Trường quốc học đầu tiên của Việt Nam; Bảo tồn và phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám; Văn Miếu Diên Khánh - Di sản văn hóa của vùng đất Khánh Hòa. Thông qua đó, công chúng có dịp tìm hiểu lịch sử giáo dục khoa cử Việt Nam, vai trò của các bậc minh quân, nhà giáo trong phát triển giáo dục và những nỗ lực bảo tồn, phát huy di sản trong đời sống đương đại.

Bên cạnh hệ thống pano, hình ảnh, tư liệu, triển lãm tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như mài mực, tập cầm bút lông viết chữ Hán, in tranh mộc bản từ hoa văn trên bia Tiến sĩ và đóng sách Nho sinh bằng giấy dó. Các hoạt động tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận di sản bằng hình thức trực quan, sinh động.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám Đường Ngọc Hà cho biết, triển lãm hướng tới tăng cường kết nối giữa hệ thống các di tích Nho học trên cả nước, thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các bên đồng thời hướng tới xây dựng tuyến, tour tham quan chuyên đề, phát triển chương trình giáo dục di sản, khuyến học, khuyến tài và các hoạt động văn hóa, khoa học phù hợp với đặc trưng từng địa phương.

Theo định hướng này, hệ thống Văn Miếu tiếp tục được phát huy như những không gian văn hóa, giáo dục giàu giá trị lịch sử, đồng thời mở rộng khả năng kết nối với chuyển đổi số, trưng bày, tour đêm và các sản phẩm văn hóa sáng tạo. Qua đó, góp phần khai thác hiệu quả nguồn lực di sản, phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa bền vững.

Được tổ chức trong khuôn khổ Festival Biển Khánh Hòa 2026, triển lãm còn góp phần tăng cường giao lưu văn hóa giữa Thủ đô Hà Nội và tỉnh Khánh Hòa. Hoạt động tiếp tục khẳng định vai trò của di sản trong giáo dục truyền thống, bồi dưỡng nhân tài, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy giá trị văn hiến Việt Nam trong đời sống hôm nay.

Trà Vy