Lễ hội truyền thống đình Chèm năm 2026 chính thức khai hội với nghi lễ rước nước trên sông Hồng

Sau lễ khai hội, đoàn rước gồm hàng nghìn người trong trang phục truyền thống xuất phát từ Di tích quốc gia đặc biệt đình Chèm, di chuyển xuống bến Ngự để lên thuyền thực hiện nghi lễ lấy nước. Theo tục lệ, đoàn thuyền đi ngược dòng sông Hồng khoảng 2km, qua địa phận ba làng Chèm, Hoàng Xá và Mạc Xá. Tuyến rước nước gắn với câu chuyện kết nghĩa anh em giữa ba làng, được người dân gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Theo ông Nguyễn Mạnh Thìn, Phó Ban Quản lý Di tích quốc gia đặc biệt đình Chèm, nguồn gốc nghi lễ gắn với truyền thuyết về việc tạc lại tượng Đức Thánh Chèm vào khoảng thế kỷ XIX. Khi đó, một cây gỗ trầm hương xuất hiện trên sông Hồng nhưng người làng Chèm không thể đưa lên bờ. Dân làng nhờ người Hoàng Xá hỗ trợ song vẫn không thành, đến khi có thêm người Mạc Xá cùng chung sức mới vớt được cây gỗ. Từ sự tích này, ba làng kết nghĩa anh em, trong đó Chèm là anh Cả, Hoàng Xá là anh Hai và Mạc Xá là anh Ba.

Mối quan hệ kết nghĩa được thể hiện trong trình tự thực hiện nghi lễ lấy nước. Đoàn thuyền trước tiên di chuyển đến vị trí làng Mạc Xá, quay ba vòng giữa sông, sau đó các thầy phù giá thả vòng càn khôn xuống nước để tế chủ dùng gáo đồng thứ nhất múc nước trong vòng, đổ vào ba chóe, mỗi chóe chín gáo. Tiếp đó, đoàn thuyền xuôi về vị trí làng Hoàng Xá, thực hiện ba vòng quay và lấy nước bằng gáo đồng thứ hai theo nghi thức tương tự. Cuối cùng, đoàn trở về vị trí làng Chèm, tiếp tục quay ba vòng và dùng gáo đồng thứ ba hoàn tất nghi lễ lấy nước.

Ông Nguyễn Mạnh Thìn cho biết, theo quan niệm dân gian, số 9 tượng trưng cho sự trường tồn, vì vậy nghi thức lấy nước được thực hiện ba lần, mỗi lần chín gáo. Tổng cộng 27 gáo nước cũng được lý giải gắn với con số 9 thông qua phép cộng hai chữ số 2 và 7. Thứ tự lấy nước, số vòng quay thuyền và các dụng cụ sử dụng đều tuân theo những quy định của nghi lễ cổ truyền.

Sau khi hoàn thành việc lấy nước thiêng, đoàn thuyền trở về bến Ngự, tiếp tục rước nước về đình Chèm để chuẩn bị nghi lễ dâng Thánh. Đoàn rước di chuyển trong tiếng nhạc lễ, giữa những hàng cờ hội và sự thành kính của người dân hai bên đường. Đây là một trong những nghi thức quan trọng của lễ hội, gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân ven sông Hồng.

Điểm đặc trưng của lễ rước nước đình Chèm là nghi thức được thực hiện trong ba ngày liên tiếp, từ ngày 14 đến ngày 16-5 âm lịch, với ý nghĩa riêng trong từng ngày. Buổi sáng ngày đầu tiên, nước được lấy về phục vụ việc thờ Thánh hằng ngày; ngày thứ hai dùng trong nghi thức tắm Thánh. Đến ngày thứ ba, lễ lấy nước mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, đầy đủ cho nhân dân. Theo quan niệm truyền thống, nước tượng trưng cho nguồn sống, sự sinh sôi, phát triển và những ước nguyện tốt đẹp của cộng đồng.

Là người nhiều năm tham gia dâng lễ tại đình Chèm, cụ Nguyễn Văn Nam, 76 tuổi, cho biết người dân địa phương luôn coi rước nước là nghi thức quan trọng nhất trong lễ hội. Theo cụ, nước được đưa từ sông Hồng về đình không chỉ phục vụ các nghi lễ thờ Thánh mà còn tượng trưng cho nguồn cội, sự trường tồn của làng quê và ước nguyện bình an. Những giá trị đó góp phần duy trì sự gắn bó của cộng đồng với phong tục truyền thống qua nhiều thế hệ.

Không chỉ thu hút người dân địa phương, lễ rước nước còn đón đông đảo du khách đến tìm hiểu, trải nghiệm không gian văn hóa truyền thống. Chị Trần Thu Hà, du khách đến từ phường Cầu Giấy, chia sẻ đây là lần đầu được chứng kiến nghi lễ rước nước trên sông Hồng với quy mô lớn và không khí trang nghiêm. Điều khiến chị ấn tượng là sự thành kính của người tham gia, không khí rộn ràng của ngày hội và việc các nghi thức cổ truyền vẫn được duy trì trong đời sống hiện đại.

Cùng với những người cao tuổi, nhiều bạn trẻ có mặt theo dõi, ghi lại hình ảnh đoàn rước, trang phục truyền thống và nghi thức lấy nước trên sông Hồng. Việc lưu giữ, chia sẻ những khoảnh khắc lễ hội thể hiện sự quan tâm của thế hệ trẻ đối với di sản văn hóa quê hương. Sự tham gia của nhiều thế hệ góp phần duy trì sức sống của nghi lễ trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng cộng đồng.

Thông qua những nghi thức được gìn giữ cùng câu chuyện dân gian về tình kết nghĩa giữa ba làng Chèm, Hoàng Xá và Mạc Xá, lễ rước nước tiếp tục thể hiện bản sắc văn hóa của vùng đất ven sông Hồng. Hoạt động không chỉ góp phần lưu giữ ký ức cộng đồng, truyền thống đoàn kết và đạo lý hướng về cội nguồn mà còn tạo dịp để người dân, du khách tìm hiểu, nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt đình Chèm.

Hà Phương