Chương trình số 21-CTr/TU nhằm cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp tại Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và Chương trình hành động số 31-CTr/TW của Bộ Chính trị, phù hợp với đặc điểm, tình hình thực tiễn của Thủ đô. Các nhiệm vụ được triển khai thành chương trình, đề án, kế hoạch cụ thể, có lộ trình, phân công rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, sản phẩm đầu ra, thời gian thực hiện và tiêu chí đánh giá kết quả.

Thành ủy Hà Nội xác định bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được đặt ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển, gắn với nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất, sức cạnh tranh và chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm môi trường sống an toàn, trong lành, bảo vệ sức khỏe, tính mạng, tài sản và sinh kế của người dân.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là đổi mới tư duy và phương thức quản trị môi trường, chuyển từ “ứng phó thụ động” sang “chủ động phòng ngừa”, từ “quản lý hành chính” sang “quản trị hiện đại” dựa trên dữ liệu, rủi ro và khả năng chịu tải; từ “quản lý phân tán” sang “quản trị tổng hợp, liên ngành, liên vùng”. Công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, quyết định đầu tư, thiết kế chính sách, phát triển hạ tầng và tổ chức không gian đô thị, nông thôn.

Cùng với đó, Thành phố chú trọng chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ, cảnh báo sớm các nguy cơ gây ô nhiễm; ưu tiên giải quyết những vấn đề môi trường bức xúc, kéo dài; từng bước cải thiện chất lượng môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là động lực chủ yếu nâng cao năng lực quản trị.

Chương trình yêu cầu phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò kiến tạo của Nhà nước, trách nhiệm của người đứng đầu; đồng thời tăng cường giám sát, phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố, các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân. Việc triển khai các chương trình, kế hoạch, đề án phải bảo đảm nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền; huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát huy vai trò dẫn dắt của ngân sách nhà nước và thu hút nguồn lực xã hội.

Đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu nâng cao rõ rệt năng lực quản trị môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng, chống thiên tai, ứng phó sự cố, tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, sinh kế của Nhân dân và bảo đảm an toàn cho các công trình, cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Thành phố tập trung xử lý, phục hồi các khu vực ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường sống, ngăn chặn xu hướng suy giảm đa dạng sinh học; hướng tới trở thành địa phương đi đầu về quản trị môi trường dựa trên dữ liệu, kiểm soát ô nhiễm không khí và thích ứng đô thị với biến đổi khí hậu. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải lớn, thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp, gắn với đổi mới mô hình và nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm an ninh và phát triển bền vững.

Tầm nhìn đến năm 2045, Thủ đô Hà Nội hướng tới môi trường sống trong lành, hài hòa với thiên nhiên; hệ thống quản trị môi trường hiện đại, dữ liệu thống nhất, liên thông; đô thị có khả năng chống chịu cao với biến đổi khí hậu. Kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế các-bon thấp trở thành phương thức phát triển quan trọng, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.

Các chỉ tiêu cụ thể giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 được xác định trên cơ sở các chỉ tiêu quốc gia tại Phụ lục Kết luận số 75-KL/TW và điều kiện thực tiễn của Thành phố, bảo đảm thống nhất, đồng bộ với các nghị quyết, chương trình hành động, Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mục tiêu tăng trưởng hai con số và các quy hoạch, kế hoạch, đề án đang triển khai.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, Chương trình xác định 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, tập trung vào nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý, huy động nguồn lực và giải quyết những vấn đề môi trường cấp thiết của Thủ đô.

Trước hết, Thành phố tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của hệ thống chính trị, doanh nghiệp và Nhân dân; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, xây dựng văn hóa môi trường, lối sống xanh, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên và trách nhiệm người đứng đầu. Cùng với đó, rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy chuẩn môi trường; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Về nguồn lực, Chương trình đặt ra yêu cầu bảo đảm bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường; phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công, huy động nguồn lực xã hội, tài chính xanh, tín dụng xanh và nguồn vốn quốc tế. Nguồn lực được ưu tiên cho hạ tầng thu gom, xử lý nước thải, chất thải; cải thiện chất lượng không khí; phục hồi sông, hồ; phát triển hạ tầng xanh, chống ngập và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thành phố tập trung giải quyết các vấn đề bức xúc về ô nhiễm không khí, nguồn nước, làng nghề, cụm công nghiệp và khu vực đô thị đông dân cư; hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý nước thải, phân loại chất thải rắn tại nguồn, tăng tái chế, giảm chôn lấp trực tiếp. Đồng thời, bảo đảm an ninh nguồn nước, phục hồi các sông, hồ suy thoái, phát triển không gian xanh, mặt nước, bảo tồn hệ sinh thái và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Đối với công tác phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, Hà Nội nghiên cứu giải pháp tổng thể theo lưu vực, kết nối hồ chứa, hệ thống tiêu thoát nước, đê và trạm bơm, tập trung giải quyết tình trạng ngập úng khu vực phía Tây Thành phố. Thành phố cũng chú trọng phát triển hạ tầng đô thị có khả năng chống chịu, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, cứu hộ, cứu nạn; cập nhật kịch bản ứng phó biến đổi khí hậu, kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính.

Chương trình đồng thời thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, tuần hoàn, giảm phát thải; phát triển đô thị xanh, giao thông xanh, công trình xanh, công nghiệp sinh thái và nông nghiệp phát thải thấp. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đẩy mạnh thông qua chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ dữ liệu môi trường, tài nguyên, hạ tầng đô thị và phòng, chống thiên tai; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám và công nghệ số trong quan trắc, dự báo, cảnh báo, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, Thành phố mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp nhận công nghệ xanh, nguồn lực tài chính và kinh nghiệm quản lý tiên tiến; tăng cường phối hợp với các địa phương trong Vùng Thủ đô và các đô thị quốc tế về kiểm soát ô nhiễm, quản lý nguồn thải, chia sẻ dữ liệu, quan trắc, dự báo và cảnh báo môi trường, phát huy vai trò điều phối của Hà Nội trong hợp tác liên vùng.

Về tổ chức thực hiện, Ban Thường vụ Thành ủy chỉ đạo triển khai, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện Chương trình hằng năm, sơ kết giữa nhiệm kỳ và tổng kết vào năm 2030. Đảng ủy Ủy ban nhân dân Thành phố chỉ đạo các sở, ban, ngành, địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ thành các đề án, chuyên đề, dự án; Đảng ủy Hội đồng nhân dân Thành phố lãnh đạo thể chế hóa cơ chế, chính sách, cân đối ngân sách và tăng cường giám sát theo thẩm quyền. Các cơ quan, đơn vị, cấp ủy trực thuộc Thành ủy có trách nhiệm xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, theo dõi, đôn đốc và định kỳ đánh giá kết quả nhiệm vụ được giao.

Thành ủy Hà Nội yêu cầu cấp ủy, chính quyền các cấp, các ngành từ Thành phố đến cơ sở nghiêm túc triển khai Chương trình, bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả; thường xuyên báo cáo Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy và Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố theo quy định. Các chương trình, đề án, kế hoạch triển khai phải xác định cụ thể thời gian, tiến độ, kết quả và giai đoạn thực hiện, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu đã đề ra.

Nguyễn Như Quyền