Tại buổi làm việc mới đây giữa Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và thành phố Hà Nội về việc thực hiện chính sách phát triển và sử dụng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2021-2024, nhiều điểm sáng đã được ghi nhận. Trong đó, đáng chú ý là sự đầu tư bài bản của Hà Nội vào hệ sinh thái đào tạo nghề nghiệp, quy mô phân luồng học sinh tăng đáng kể, công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp có chuyển biến tích cực, và trên hết là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ đào tạo đại trà sang đào tạo theo nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Hà Nội hiện dẫn đầu cả nước về quy mô mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp với 313 cơ sở, số lượng tuyển sinh và tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đều tăng theo hướng tích cực. Giai đoạn 2021-2023, các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn đã tuyển sinh hơn 720.000 người; riêng năm 2024 đạt hơn 251.000 học viên, vượt kế hoạch đề ra. Không chỉ mở rộng về số lượng, chất lượng cũng đang được nâng tầm khi thành phố từng bước hình thành những trung tâm đào tạo nghề đạt chuẩn quốc tế như Trường Cao đẳng nghề Công nghệ cao hay Trường Cao đẳng Việt Nam - Hàn Quốc. Đặc biệt, mô hình liên kết ba nhà - nhà trường, doanh nghiệp và nhà nước đang được nhân rộng như một giải pháp chiến lược để đồng bộ hóa mục tiêu đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động thực tế.

Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Ngọc Tuấn khẳng định, Hà Nội luôn coi trọng công tác phát triển nguồn nhân lực như một đòn bẩy chiến lược trong hành trình phát triển bền vững. Việc ban hành các chính sách đãi ngộ đặc thù cho học sinh giỏi, vận động viên thành tích cao, và người tài có đóng góp thực tiễn là bước đi thể hiện rõ quyết tâm thu hút nhân tài bằng chính sách chứ không chỉ dừng lại ở lời kêu gọi. Trong đó, các nghị quyết liên quan đến triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi) đã mở ra khung pháp lý linh hoạt hơn, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động ban hành các chính sách đột phá trong đào tạo và trọng dụng nhân lực chất lượng cao.

Một điểm sáng khác là tỷ lệ lao động qua đào tạo tại Hà Nội tiếp tục được cải thiện rõ rệt: từ 71,1% vào năm 2021 lên 74,25% vào năm 2024; tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ cũng tăng từ 50,1% lên 54,05%. Đây là một minh chứng rõ ràng cho thấy các chính sách định hướng đào tạo của thành phố đang đi đúng hướng và bắt đầu tạo ra những thay đổi căn bản trong cấu trúc nguồn nhân lực.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao chất lượng đào tạo, Hà Nội còn ưu tiên phát triển các ngành nghề có lợi thế cạnh tranh như công nghệ thông tin, khoa học kỹ thuật, quản lý đô thị, du lịch và văn hóa. Nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp và đại học đã được lựa chọn đầu tư trọng điểm với mục tiêu đào tạo theo chuẩn khu vực, quốc tế. Đáng chú ý, tổng chi cho giáo dục nghề nghiệp trong năm 2024 tăng gần 240% so với năm 2021; chi đầu tư phát triển giáo dục - đào tạo cũng tăng hơn 20%, cho thấy sự cam kết mạnh mẽ trong việc phát triển nền tảng nhân lực bền vững.

Hà Nội xác định rõ sáu nhóm đối tượng trọng tâm trong chiến lược thu hút nhân tài, bao gồm: thủ khoa xuất sắc, tiến sĩ có công trình khoa học thực tiễn, bác sĩ giỏi, giáo viên - giảng viên chất lượng cao, chuyên gia, vận động viên và văn nghệ sĩ. Các chính sách hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, học sinh - sinh viên, cùng với ưu đãi đặc biệt trong môi trường làm việc và đãi ngộ đang được triển khai rộng rãi.

Đáng chú ý, Hà Nội cũng là địa phương tiên phong trong việc thu hút chuyên gia nước ngoài, trí thức Việt kiều và lao động quốc tế thông qua các cơ chế mở, như miễn lệ phí cấp giấy phép lao động khi đăng ký dịch vụ công trực tuyến. Năm 2024, thành phố ghi nhận hơn 11.000 lao động nước ngoài đang làm việc tại các doanh nghiệp, góp phần làm giàu thêm nguồn lực trí tuệ và công nghệ cho nền kinh tế Thủ đô.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, không thể phủ nhận thực tế rằng chất lượng đào tạo nghề tại Hà Nội vẫn còn không ít khoảng trống. Sự chênh lệch giữa các cơ sở đào tạo, khoảng cách giữa kiến thức giảng dạy và nhu cầu thị trường, tình trạng sinh viên ra trường phải đào tạo lại hoặc làm trái ngành nghề vẫn còn tồn tại. Việc thiếu hụt lao động kỹ năng cao trong các lĩnh vực công nghệ mới như tự động hóa, cơ điện tử, công nghệ thông tin… đang trở thành thách thức lớn, nếu không được khắc phục sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Thủ đô trong tương lai gần.

Thực tế đó đòi hỏi Hà Nội phải tiếp tục đẩy mạnh hiện đại hóa cơ sở vật chất đào tạo, tăng cường năng lực đội ngũ giảng viên cả về chuyên môn lẫn kỹ năng mềm, đẩy mạnh mô hình kết hợp đào tạo lý thuyết với thực hành tại doanh nghiệp. Việc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào các ngành nghề then chốt không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn là bước chuẩn bị dài hạn để Thủ đô có thể cạnh tranh sòng phẳng trong thời đại kinh tế tri thức.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Lê Hồng Sơn nhấn mạnh, Hà Nội sẽ đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước đầu tư vào lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ. Đi liền với đó là chiến lược chuyển đổi số toàn diện trong quản lý, phân luồng, hướng nghiệp và phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động hiện đại, đủ sức phản ánh chính xác và kịp thời nhu cầu thực tiễn.

Từ những hành động cụ thể đến tầm nhìn chiến lược, Hà Nội đang thể hiện vai trò đầu tàu trong công cuộc xây dựng nền kinh tế tri thức, với trụ cột là nguồn nhân lực chất lượng cao - yếu tố cốt lõi làm nên sức cạnh tranh và bản sắc riêng cho Thủ đô trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Bảo Vy - Thanh Thủy